FİKRET V IZZETTİN, ANMAR AL-TAİE, MESUT SANCAR, MEHMET ALİUSTAOĞLU
Journal of Research in Pharmacy - 2017;21(3):603-611
Kemoterapi alan kanser hastalarında ilaç kaynaklı problemler, normalden daha şiddetli sonuçlar gösterir. Klinik eczacının en önemli rollerinden biri ilaç kaynaklı problemlerin belirlenmesi ve önlenmesidir. Hasta eğitiminin sağlanması, kemoterapi uygulanırken ortaya çıkabilecek ilaç kaynaklı problemlerin önlenmesi veya şiddetlerinin azaltılması adına önemli bir adımdır. Bu çalışmanın amacı, diyabetli kanser hastalarına ait bu problemlerin azaltılması ve çözülmesinde klinik eczacı tarafından verilen etkili hasta eğitimi ve yapılan uygun önerilerin öneminin anlaşılması ve ilaç kaynaklı problemlerin ortaya çıkış sıklığının belirlenmesidir. Çeşitli kanser tiplerine ait yeni teşhis konmuş ve kemoterapi alması uygun görülmüş olan 50 diyabetli hasta üzerinde prospektif ve tek grup olarak yürütülen çalışma, Eylül 2014 ve Nisan 2015 tarihleri arasında İstanbul, Türkiye’deki bir eğitim ve araştırma hastanesinde gerçekleştirilmiştir. Uygun görülen kemoterapi protokol takvimi sırasında, ilaç kaynaklı problemler değerlendirilmiş ve kemoterapiye dair eczacı önerileriyle, hastalara uygun eğitim verilmiştir. İlaç kaynaklı problemlerin n=65’i uygunsuz IV sıvı seçiminden, n=33’ü reçete edilen ilacın dozunun düşük olmasından, n=30’u da reçete edilen ilacın dozunun yüksek olmasından dolayı ortaya çıkmıştır. Klinik eczacı önerileriyle tamamen çözülen ilaç kaynaklı problem yüzdesi %69.57’dir (n=80). Solgunluk (p=0, 0001), idrar sıklığı (p=0, 003), iştahta azalma (p=0, 0001), bulantı (p=0, 0001), kusma (p=0, 0001) ve uyuşukluk (p=0, 0001) belirtilerinde anlamlı bir artış görülmüştür. Klinik eczacı önerilerinden ve hasta eğitiminden sonra kemoterapiye bağlı yan etkilerden idrar sıklığı (p=0, 0001) ve kusmanın (p=0, 0001) şiddeti ve sıklığında anlamlı azalma gözlenmiştir. Bu çalışma, diyabetli kanser hastalarının ilaç kaynaklı problemlere ve ilaç yan etkilerine açık olduklarını ortaya koymuştur. Klinik eczacının bu tür hastalara anlaşılabilir bir eğitim ve bakım sağlaması beklenir. Eczacı önerilerinin sonucunda birçok ilaç kaynaklı problemin ve yan etkinin önlenmesi ve ortadan kaldırılması sağlanarak hastaların kemoterapi kürlerine devam etme isteği artırılabilir.
