Bengisu Beyza ÇİMEN, Eda BAŞMISIRLI
Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;35(2):289-299
Sirkadiyen ritim ve diyetle alınan fitokimyasallar, kadınlarda metabolik sağlık ve vücut ağırlığı düzenlenmesi üzerinde etkili olan yükselen faktörler arasında yer almaktadır. Bu çalışma, kadınlarda vücut ağırlığı, sirkadiyen ritim ve diyetle alınan fitokimyasal düzeyler arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Kesitsel tasarıma sahip bu çalışmaya 18 -65 yaş aralığında 180 kadın katılmıştır. Bireylerin antropometrik ve sosyodemografik verileri toplanmış; fitokimyasal alımı yarı -kantitatif 159 maddelik besin tüketim sıklığı anketi ile, sirkadiyen ritim özellikleri ise Sabahçıllık -Akşamcılık Anketi ile değerlendirilmiştir. Katılımcıların ortalama Diyet Fitokimyasal İndeksi puanı 36.80+/-10.97'dir. Diyet Fitokimyasal İndeksi puanı arttıkça beden kütle indeksi değerlerinde artış gözlenmiştir ( p=0.032). En yüksek tertildeki katılımcılar, diğer tertillere kıyasla daha yüksek oranda sabah kronotipi ve daha düşük oranda akşam kronotipi göstermiştir ( p<0.05). En yüksek tertil grubundakiler, diğer gruplara kıyasla daha yüksek enerji, karbonhidrat, posa, çoklu doymamış yağ asitleri, omega -3 ve omega -6 alımına sahipken; doymuş yağ ve kolesterol alımları daha düşüktür ( p<0.05). Sabahçıllık -Akşamcılık Anketi puanları Diyet Fitokimyasal İndeksi (r=0.15, p=0.049) ve beden kütle indeksi (r=0.17, p=0.020) ile zayıf düzeyde ilişkilidir. Toplam enerji alımına göre düzeltme yapıldıktan sonra, beden kütle indeksi ile Diyet Fitokimyasal İndeksi skorları arasındaki pozitif ilişki istatistiksel anlamlılığını kaybetmiş ve sınırda anlamlı düzeye gerilemiştir (p=0.055). Yaş, hem beden kütle indeksi (beta=0.201, p<0.001) hem de Sabahçıllık -Akşamcılık Anketi skorları (beta=0.254, p=0.001) için başlıca belirleyici faktör olarak saptanmıştır. Bu bulgular; fitokimyasal açıdan zengin diyetler, sirkadiyen ritim ve kadınlarda vücut kitle indeksi arasında zayıf bir ilişki olduğunu göstermektedir.
