Tuğba ALIŞIK, Hüseyin Avni OSAL, Elif YAKŞİ
Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Bilimleri Dergisi - 2026;29(2):199-207
Amaç: Bu çalışmada diz osteoartriti (DOA) olan bireylerde hastalık algısı ile temel klinik, psikolojik, fonksiyonel ve radyografik özellikler arasındaki ilişkileri incelemek amaçlandı. İkincil amaç, bu parametreleri cinsiyete göre karşılaştırmaktır. Gereç ve Yöntemler: Bu kesitsel çalışmada, American College of Rheumatology kriterlerine göre DOA tanısı almış 59 erişkin hasta, üçüncü basamak Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon kliniğinden ardışık olarak dahil edilmiştir. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri ile istirahatte ve hareket sırasında ağrı düzeyi [Görsel Analog Skala (VAS)], kinezyofobi [Tampa Kinezyofobi Ölçeği (TSK)], hastalık algısı [Kısa Hastalık Algısı Anketi (B-IPQ)], fonksiyonel durum [Lequesne İndeksi (L-I)], düşme korkusu [Düşme Etkinliği Ölçeği (FES)] ve radyografik hastalık şiddeti [Kellgren-Lawrence (K-L) evrelemesi] değerlendirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların ortanca yaşı 63 yıl (çeyrekler arası aralık: 58-67) olup, %72,9'u kadındı. B-IPQ skorları ile TSK (rho=0,412; p=0,001), VAS-istirahat (rho=0,378; p=0,003), L-I (rho=0,493; p<0,001), FES (rho=0,307; p=0,018) ve K-L evresi (rho=0,265; p=0,042) arasında anlamlı korelasyonlar saptandı. Kadınlar daha yüksek VAS-istirahat, VAS-hareket ve B-IPQ skorları bildirdi (tümü için p<0,05). Yaş, cinsiyet, vücut kitle indeksi, VAS-istirahat, VAS-hareket, TSK, L-I, K-L evresi, FES, hastalık süresi (>=12 ay vs <12 ay), tutulum tarafı (bilateral vs unilateral) ve ek kronik hastalık(lar)ın dahil edildiği çok değişkenli doğrusal regresyon analizinde (enter yöntemi), model istatistiksel olarak anlamlı bulundu (F(12, 46)=3,690; p<0,001; R²=0,490; düzeltilmiş R²=0,358). Bu modelde, yalnızca TSK (beta=0,363; p=0,003) ve L-İ (beta=0,382; p=0,007) B-IPQ'nun bağımsız yordayıcılarıydı. Sonuç: Çalışmamızın verileri, DOA psikolojik ve fonksiyonel etkilenimlerin hastalık algısı ile yapısal şiddetten daha yakın ilişki gösterdiğini düşündürmektedir; bu bulguların daha geniş örneklemlerde, boylamsal ve müdahale çalışmaları ile doğrulanması gerekmektedir.
