Ecem GÜNTUTMAZ, Sude TAVUKCU, Emin ÖZBAYRAK, Poyraz Efe PAÇAL, İpek ŞENKAL ERTÜRK
Klinik Psikoloji Dergisi - 2026;10(1):86-104
Duygusal süreçler üzerine yürütülen çalışmalar insanların hissettikleri duygularla tutarlı duygusal uyaranlara karşı dikkat v e bellek yanlılığı gösterdiğini ortaya koymaktadır. Ancak duygudurum tutarlılık etkisinin, aleksitimi düzeyi yüksek bireylerde de s ürdürülüp sürdürülmediği test edilmemiştir. Bu çalışmada, empati ve aleksitimi düzeyleri farklılaşan bireylerde yüz ifadesinden duygu tanıma üzerinde tutarlılık temelli bir yanlılığın olup olmadığının incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında, 1 8-55 yaş aralığındaki 247 katılımcı Demog-rafik Bilgi Formu, Empati Ölçeği ve Yirmi Maddelik Toronto Aleksitimi Ölçeği'ni doldurmuştur. Çalışmanın deneysel kısmını olu şturan ikinci aşamasının dışlama kriterleri sonucundaki örneklemi, çalışmanın ilk aşamasına da katılan 18 -30 yaş aralığındaki 141 katılımcıdan oluşmuştur. Nihai analizler 105 katılımcı üzerinden yürütülmüştür. İkinci aşamada katılımcılar öncelikle Yirmi Maddelik Toron to Aleksitimi Ölçeği ile ölçülen aleksitimi açısından "düşük" ve "yüksek" olma k üzere iki gruba ayrılmıştır. Ardından bu grupların her biri için Empati Ölçeğinden hareketle empatisi "düşük" ve "yüksek" gruplar elde edilmiştir. Oluşturulan bu dört gruptaki katılımcılar; üzüntü, mutluluk ve kontrol koşullarından birine seçkisiz olarak atanmış ve duygu sevki gerçekleştirilmiştir. Pozitif ve Negatif Duygu Ölçeği ile duygu sevkinin kontrolü gerçekleştirilmiştir. Son olarak farklı duygudurum koşulları altındaki katılımcılar, yüz ifadesinden duygu tanıma görevine alınmışlardır. Görevde katı lımcılardan gösterilen yüzlerdeki duygusal ifadeleri saptamaları istenmiştir. Duyguların doğru sap-tanma oranları mutluluk, üzüntü ve diğer duygular için ayrıştırılmıştır. Yapılan analizler farklı duygu sevki altında yer ala n ve/veya empati ve aleksitimi dü zeyleri farklılaşan bireylerin duygu sevkiyle tutarlı uyarıcılara yönelik yanlılık göstermediklerini, yüz ifadesinden olumlu, olumsuz ve genel duygu tanıma performansları açısından farklılaşmadıklarını göstermiştir. Mevcut çalışmanın aleksitimi düzeyi yüksek bireylerle duygular üzerine yürütülen klinik araştırma ve uygulamalarda yol gösterici nitelik taşıyabileceği düşünülmektedir.
