Elif Işık
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar - 2026;18(1):368-381
Ebeveynleşme deneyimi, aile içerisindeki hiyerarşik yapının bozulması ve ebeveyne ait olan görev ve sorumlulukların çocuğa aktarılması sonucu ortaya çıkmaktadır. Ebeveyn ile rol değişimi olarak da adlandırılan bu durum, çocuğun gelişim süreci ve becerileriyle orantısız olduğunda çocuk üzerinde yıkıcı etkiler oluşturabilmektedir. Bununla birlikte, ebeveynin desteğinin alındığı ve görevlerin ölçülü biçimde üstlenildiği durumlarda ebeveynleşme olumlu psikososyal sonuçlar da doğurabilmektedir. Ebeveynleşme deneyiminin ortaya çıkışı belirli kuramsal açıklamalara dayandırılmış ve bu deneyimden etkilenebilecek risk grupları üzerine çeşitli araştırmalar gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada ise narratif derleme yöntemi kullanılarak ebeveynleşme olgusu üzerine ulusal ve uluslararası alan yazında yürütülen çalışmalar gözden geçirilmiş; ebeveynleşmenin türleri, risk faktörleri, kuramsal çerçevesi, olumlu ve olumsuz psikososyal sonuçları kategorik başlıklar altında bir araya getirilerek aktarılmıştır. Ebeveynleşme kavramı ülkemizde görece yeni çalışılan bir kavram olduğundan bu derleme çalışması ebeveynleşmeyi çok boyutlu yapısıyla ve güncel çalışmalar doğrultusunda ele alan sınırlı sayıdaki makaleden biri haline gelmiştir. Bu çalışmayla alan yazında ebeveynleşme olgusuna dair farkındalık oluşturulması ve geliştirilmeye açık yönlerin vurgulanarak gelecekteki çalışmalara katkı sağlanması amaçlanmaktadır. Evrensel ve yerel bakış açılarını bir araya getiren bu inceleme, ebeveynleşmenin çocuk gelişimi üzerindeki etkisini kapsamlı bir şekilde anlamayı amaçlamaktadır. Ayrıca, farklı aile bağlamlarında ebeveynleşmenin getirdiği zorlukları ele almak ve potansiyel faydalarından yararlanmak için kültürel açıdan duyarlı müdahalelerin gerekliliğini vurgulamaktadır.
