EKONOMİK KRİZLERIN TÜRKİYE’DE HALK SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ: BİR ARDL SINIR TESTİ YAKLAŞIMI

UMİT CIRAKLI, HASAN HUSEYİN YILDIRIM

Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi - 2019;22(2):259-280

Bozok University, Department of Health Management

 

Bu çalışmanın temel amacı, ekonomik krizlerin Türkiye’de halk sağlığı üzerindeki etkilerini değerlendirmektir. Bu kapsamda, 1994, 2001 ve 2009 ekonomik krizlerinin, 1974-2015 yılları arasında Türkiye’de halk sağlığı ile ilgili 10 gösterge üzerindeki etkisi ARDL (Otoregresif Dağıtılmış Gecikme) sınır testi yaklaşımı ile incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, 1994 ekonomik krizinin beş yaş altı ölüm hızı, kaba ölüm hızı ve kaba intihar hızı olmak üzere, 10 değişkenden üçünü anlamlı bir şekilde (p<0, 05) negatif yönde etkilediği bulunmuştur. Ayrıca, 1994 ekonomik krizinin anlamlı pozitif etkisi olan değişken bulunmamıştır (p>0, 05). 2001 ekonomik krizinin bebek ölüm hızı ve kaba intihar hızı olmak üzere 10 değişkenin 2’si üzerinde anlamlı negatif etkide bulunduğu tespit edilmiştir. Diğer taraftan, 2001 ekonomik krizinin anne ölüm hızı, DBT, polio ve kızamık aşılama oranları ve trafik kazalarından ölüm oranı olmak üzere 5 değişkeni anlamlı bir şekilde pozitif yönde etkilediği bulunmuştur. 2009 ekonomik krizi için anlamlı negatif sağlık etkisi bulunmamıştır (p>0, 05). Fakat 2009 ekonomik krizinin sadece bebek ölüm hızı üzerinde anlamlı (p<0, 05) pozitif etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışmada, ekonomik krizlerin Türkiye’de hem pozitif hem de negatif etkilerinin olduğu bulunmuştur. Yine de, bebekler, çocuklar ve yaşlılar gibi savunmasız grupların sağlık açısından ekonomik krizlerden daha fazla etkilendiğini söylemek mümkündür. Çalışmanın sonuçlarından, krizin şiddetinin, sağlık davranışlarının ne yönde gelişeceğinin ve politika tercihi kapsamında sağlık sistemi üzerindeki etkilerin ekonomik krizlerin halk sağlığı üzerindeki etkilerinde önemli faktörler oldukları da söylenilebilir.