AHMET ACIDUMAN
Lokman Hekim Dergisi - 2022;12(2):282-293
Amaç: İslam coğrafyasında XIII. yüzyılda yaşayan ve eserler veren yazarlardan biri olan İbnu’n-Nefis’in en önemli eserlerinden birisi el-Mücez fi’t-Tıbb’dır. Bazı yazarlar tarafından İbn Sina’nın el-Kanün fi’t-Tıbb adlı eserinin bir özeti kabul edilen bu eser üzerine farklı yazarlarca şerhler yazıldığı gibi çok sayıda da kopyalanmış ve çoğaltılmıştır. Türkiye kütüphanelerinde de çok sayıda kopyası bulunan bu eser iki kez Türkçeye çevrilmiştir. On yedinci yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nda hekimbaşılık yapan ünlü hekim Emir Çelebi’nin en önemli eseri Enmüzecu’t-Tıbb olup eserin Türkiye kütüphanelerinde çok sayıda kopyası bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı her iki eserin meme hastalıkları ve gebelik üzerine olan bölümlerini karşılaştırarak El-Mücez fi’t-Tıbb’ın Enmüzecu’t-Tıbb’a kaynaklık edip etmediği, eğer kaynaklık etmişse bunun ne düzeyde olduğunu göstermeye yönelik bir ön çalışma gerçekleştirmektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmada el-Mücez fi’t-Tıbb’ın Arapça basılı bir nüshası ile adı geçen eserin Surüri tarafından yapılan Türkçe çevirisinin Ankara Milli Kütüphane, A 1437’de kayıtlı bir nüshası ve Enmüzecu’t-Tıbb’ın İstanbul Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Mihrişah Sultan Koleksiyonu, No. 342’de kayıtlı bulunan bir nüshası kullanılmıştır. Adı geçen eserlerin meme hastalıkları ile gebelik üzerine olan bölümleri karşılaştırılmıştır. Ayrıca Türk tıp tarihi literatüründe adı geçen eserlerle ilgili yer alan çalışmalar da gözden geçirilmiştir. Bulgular: Adı geçen bölümler bağlamında yapılan karşılaştırmalar sonucunda Emir Çelebi’nin Enmüzecu’t-Tıbb adlı eserinde İbnu’n-Nefis’in el-Mücez fi’t-Tıbb’ında yer alan bölümlerin çevirilerinin yer aldığı görülmektedir. Bazı bölümlerde Emir Çelebi’nin, İbnu’n-Nefis’in el-Mücez fi’t-Tıbb’ındaki bölümlerine kısa bazı eklemeler yaptığı görülmektedir. Sonuç: Emir Çelebi’nin, incelenen bölümler bağlamında, Enmüzecu’t-Tıbb’ını kaleme alırken İbnu’n-Nefis’in el-Mücez fi’t-Tıbb’ında yer alan yazım düzenini esas almasının yanısıra adı geçen eserin ilgili bölümlerini Türkçeleştirdiği ve birebir alıntılarla eserine kattığı fark edilmektedir.
