CENNET BALCILAR, IŞIL ÖZAKCA, VECDİ MELİH ALTAN
Turkish Journal of Pharmaceutical Sciences - 2017;14(2):207-212
Fizyolojik koşullarda vasküler tonus endotel kaynaklı rahatlatıcı faktörü (EDRF), endotel kaynaklı hiperpolarizasyon faktörü (EDHF) ve endotel kaynaklı kasılma faktörü (EDCF) tarafından kontrol edilmektedir. Patolojik durumlarda endotel kaynaklı gevşemenin azalması, EDRF üretimindeki azalmaya bağlı olabileceği gibi EDCF düzeyinin artmasına da bağlı olabilmektedir. EDCF hipertansiyon, diyabet gibi hastalıklarda artmaktadır. Diyabet, hipertansiyon gibi patolojik koşullarda artan EDCF yanıtına birbirine ters etki yapan Rho-kinaz ve aktive protein kinaz (AMPK) yolaklarının katkısı olabileceği düşünülmektedir. Rho-kinazlar küçük guanozin trifosfat-bağlı proteinlerden biri olan Rho’nun efektörüdür. Rho-kinazlar hafif zincir miyozini (MLC) defosforile eden miyozin fosfataz hedef altbirimine etki ederek MLC’nin fosforile halde kalmasının sağlayarak sitozolik Ca+2 konsantrasyonu artırır ve vasküler düz kasın kasılmasına neden olurlar. Rho-kinazların aktivitesi EDCF yanıtlarının arttığı hipertansiyon, kalp yetmezliği ve diyabet gibi hastalıklarda artmaktadır. AMPK ise hücrenin enerji sensörü olarak düşünülmektedir. Vasküler düz kasta endotel bağımlı ve bağımsız gevşemeyi sağlayarak vasküloprotektif etki sağlamaktadır. AMPK’nin aktivitesi Rho-kinaz yolağının aktivitesinin tersine EDCF fonksiyonunun arttığı hipertansiyon ve diyabet gibi hastalıklarda azalmaktadır. Endotel fonksiyonunun vazokonstriksiyon yönünde bozulduğu diyabet, hipertansiyon gibi tablolarda, damar düz kas dokusunda sırasıyla kasılma ve gevşemeye aracılık eden Rho-kinaz ve AMPK yolaklarının birlikte değerlendirilmesinin, endotel fonksiyon bozukluğunun gözlendiği patolojilerde terapötik hedef seçiminde ipuçları sağlayabileceği düşünülmektedir.
