Erkan GÜLGÖSTEREN
İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;10(28):299-313
Amaç: Engelli bireylerde spor sakatlıkları hem bireysel sağlık sonuçlarını hem de sporcu performansını derinden etkileyen önemli bir halk sağlığı sorunudur. Bu kapsamda, bu çalışma engellilerde spor yaralanmaları alanındaki bilimsel üretimin yapısını ve gelişimini bibliyometrik analiz yöntemleriyle inceleyerek alana özgü bir değerlendirme sunmayı amaçlamaktadır. Yöntem: Web of Science veri tabanında SCI-Expanded, SSCI, AHCI ve ESCI dizinlerinde taranan yayınlardan, önceden belirlenmiş anahtar kelime kombinasyonlarıyla elde edilen 274 kayıt, PRISMA kurallarına uygun olarak dâhil etme ve hariç tutma kriterleri uygulanmış ve nihai olarak 216 makale ile bibliyometrik analiz gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Analiz sonuçları, engellilerde spor yaralanmalarına ilişkin araştırmaların 1990'lı yıllarda başladığını ve 2016 sonrasında belirgin bir artış gösterdiğini ortaya koymaktadır. Paralimpik Oyunlarının düzenlendiği yıllarda (2012, 2016, 2020) gözlemlenen yayın artışları, büyük spor organizasyonlarının araştırma gündemini şekillendirmedeki etkisini ortaya koymaktadır. Kelime bulutu analizleri, "prospektif kohort çalışmalar", "konsensus bildirileri" ve "Paralimpik oyunları" gibi temaların öne çıktığını göstermektedir. Uluslararası iş birliği ağları incelendiğinde, ABD, Birleşik Krallık ve Avustralya'nın en fazla yayın üreten ülkeler olduğu, Güney Afrika'nın ise beklenmedik şekilde merkezi bir rol üstlendiği görülmüştür. Bununla birlikte, genel eğilimin istikrarlı bir büyüme yönünde olduğu ve alanın multidisipliner bir yaklaşımla geliştiği anlaşılmaktadır. Sonuç: Bu çalışma, engellilerde spor yaralanmaları literatürünün bütüncül bir bibliyometrik haritasını çıkaran ilk kapsamlı çalışmalardan biri olması nedeniyle önemli bir katkı sunmaktadır. Bulgular, küresel araştırma ağlarındaki iş birliklerini ve bilgi üretim merkezlerini ortaya koyarken, gelecek çalışmalar için metodolojik bir referans çerçevesi sağlamaktadır. Özellikle engelli sporcuların sağlık ve performansının iyileştirilmesi için multidisipliner yaklaşımların güçlendirilmesi ve küresel iş birliklerinin artırılması kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda, çalışmanın sonuçları akademisyenler, klinisyenler ve spor yöneticileri için yol gösterici niteliktedir.
