Cumaali DEMİRTAŞ
Journal of Cognitive-Behavioral Psychotherapy and Research - 2026;15(1):43-54
İnsan sağlığını ve yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyen epilepsi tedavisine yönelik önemli miktarda klinik ve deneysel araştırma yapılmaktadır. Sirkadiyen ritim gün ışığına bağlı olarak yaklaşık 24 saatlik periyottaki bazı vital değişimleri ifade etmektedir. Melatonin seviyesi bu mekanizmanın en önemli rolünü üstlenmekte ve salınımı günün farklı saatlerinde değişkenlik göstermektedir. Bu derleme, sirkadiyen ritme bağlı melatonin seviyesindeki değişimlerin, epilepsi araştırmalarındaki verilere potansiyel etkisini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Yayın araştırmasında PubMed, Google Scholar ve Web of Science veri tabanları kullanıldı. İncelemede 2025'e kadar yayımlanan makaleler dikkate alındı. Melatonin glutamaterjik iletimi azaltarak ve GABA-erjik sinir iletimini artırarak nöronların elektriksel aktivitesini modüle eder. İnsanlarda melatoninin nöbetleri hafiflettiği ve çocukluk çağı dirençli epilepsinin tedavisindeki olumlu etkileri bildirildi. Buna ilaveten fiziksel, duygusal, bilişsel ve sosyal işlevleri de iyileştirdiği tespit edildi. Deneysel çalışmaların önemli bir kısmı melatoninin antikonvülzan özelliklerini doğrulamaktadır. Birkaç çalışmada melatonin doğrudan veya dolaylı prokonvülzan etki gösterdi. Bu inceleme ile epilepsi araştırmalarından elde edilen verilerin bazen birbirleri ile tam zıt yönde olduğu anlaşıldı. Bu araştırmalarda test edilen nöbet parametreleri ile bilişsel ve davranışsal özelliklerin sirkadiyen ritim dediğimiz günlük değişimlerden etkilenebileceği değerlendirildi. Söz konusu çalışmaların yürütülmesi sırasında sirkadiyen ritme bağlı değişkenleri dikkate almanın, tüm modelleme ve planlamanın buna göre yapılmasının zorunluluk olduğu kanaatine varıldı.
