Atieh REZVANKHAH, Jülide SECERLİ, Merve GÜDÜL BACANLI, Gamze VARAN
Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi - 2026;50(2):322-337
Amaç: Epstein -Barr virüsü (EBV), enfeksiyöz mononükleoz, çeşitli maligniteler ve otoimmün hastalıklarla ilişkili yüksek prevalansa sahip onkojenik bir herpesvirüstür. Küresel hastalık yüküne rağmen henüz lisanslı bir aşı bulunmamaktadır. Bu çalışma, tam uzunlukta gp350 antijenini MPLA adjuvanı ile enkapsüle eden PEGile lipozomal formülasyonların geliştirilmesini ve lipid bileşiminin EBV alt birim aşılarının fizikokimyasal özellikleri, biyouyumluluğu, stabilitesi ve immünomodülatör potansiyeli üzerindeki etkisini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Gereç ve Yöntem: Fizikokimyasal özellikleri karşılaştırmak amacıyla DOPC ve DOPE esaslı çift tabakalar kullanılarak PEGile lipozomlar hazırlanmıştır. Partikül boyutu, PDI ve zeta potansiyeli DLS yöntemiyle analiz edilmiştir. 4 dereceC'de 30 gün boyunca stabilite ve 37 dereceC'de antijen salım kinetiği değerlendirilmiştir. Sitotoksisite (MTT, LDH testleri), oksidatif ve genotoksik stres (ROS, comet testleri) ile THP -1 kaynaklı makrofajlarda sitokin yanıtları (TNF -alpha, IL-6, IL -10) incelenerek güvenlik ve immün uyarıcı potansiyel belirlenmiştir. Sonuç ve Tartışma: Her iki formülasyon da 200 nm'den küçük, yüksek enkapsülasyon verimliliğine (>%90) sahip ve en az 30 gün boyunca stabil özellik gösteren nanopartiküller üretmiştir. DOPC esaslı lipozomlar kontrollü ve sürdürülebilir antijen salımı (24 saatte %25) sağlarken, DOPE esaslı lipozomlar hızlı salım profili (6 saat içinde %60) göstermiştir. Sitotoksisite, ROS ve comet analizleri DOPC bazlı taşıyıcının daha yüksek biyouyumluluğa sahip olduğunu ortaya koymuştur. İmmünolojik analizler, DOPC formülasyonunun güçlü TNF -alpha ve IL -6 ekspresyonu, orta düzeyde IL -10 salımı ve Th1 ağırlıklı bir yanıt ile dengeli bir sitokin profili indüklediğini; buna karşın DOPE esaslı formülasyonun IL -6 baskın bir yanıt oluşturduğunu göstermiştir. Bu bulgular, DOPC bazlı PEGile lipozomları gp350 antijeni için güvenli, stabil ve immünostimülatör bir taşıyıcı platform olarak tanımlamakta ve gelece k nesil EBV aşıları için umut verici bir aday olduklarını vurgulamaktadır.
