Abdurrahman ŞAHİN, Ufuk ACAR
Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi - 2026;23(1):64-76
Amaç: Bir üniversite hastanesinde görev yapan laboratuvar çalışanlarında ergonomik maruziyetlerin çalışma yaşam kalitesi (ÇYK) üzerindeki doğrudan ve ağrı aracılı dolaylı etkilerini incelemek. Materyal ve metod: Tanımlayıcı tipte bu araştırma, tek merkezde 13 laboratuvar biriminde yürütüldü (N=150). Veriler araştırmacı gözlemleri ve yüz yüze anketle toplandı. Hızlı Maruziyet Değerlendirme Ölçeği, İskandinav Kas İskelet Sistemi Anketi ve ÇYK Ölçeği veri toplama aracı olarak kullanıldı. Bulgular tanımlayıcı istatistikler, grup ortalaması karşılaştırmaları ve korelasyon analizi ile özetlendi. Ardından kafa karıştırıcılar kontrol altına alınarak bootstrap temelli aracılık analizi uygulandı. 0,05'in altındaki p değeri anlamlı kabul edildi. Bulgular: Omuz/kol (B= 0,28; p<0,01), bel (B= 0,43; p<0,01) ve stres (B= 0,21; p=0,02) maruziyetlerinin son 7 gündeki ağrılı bölge sayısı üzerinden çalışma yaşam kalitesini azaltan negatif dolaylı etkileri saptandı. Çalışma şekline göre "çoğunlukla ayakta" (B= 0,28; p=0,04) ve "mekanik zorlanma" (B= 0,36; p=0,03) için de benzer dolaylı etkiler izlendi. Doğrudan etkilerde bel (B= 0,64; p=0,04), stres (B= 0,59; p=0,02) ve iş temposu (B= 1,04; p=0,04) ÇYK puanını düşürdü; çoğunlukla masa başı (B= 0,90; p=0,04) ve ayakta çalışma (B= 1,13; p=0,02) da doğrudan negatif etkiye sahipti. Toplam etkiler omuz/kol (B= 0,64; p<0,01), bel (B= 1,07; p<0,01), stres (B= 0,80; p<0,01), iş temposu (B= 0,83; p=0,04) ve masa başı/ayakta çalışma için negatif bulundu (R²?0,22-0,29). Sonuç: Laboratuvar çalışanlarında hem biyomekanik (özellikle bel ve üst ekstremite) hem de psikososyal (stres, tempo) maruziyetler, kısa dönem ağrı yükü üzerinden ve doğrudan yollarla çalışma yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir. Bulgular, iş istasyonu düzenlemeleri, postür süre yönetimi, mikro-mola ve iş yükü/tempo yönetimini birleştiren bütüncül ergonomi programlarını desteklemektedir.
