Yusuf GÖZAÇIK
Dicle Tıp Dergisi - 2026;53(3):569-583
Amaç: Bu çalışmanın amacı, CrossFit sporu yapan erkek bireylerde ortoreksiya nervoza eğilimleri ile egzersiz bağımlılığı ve alt boyutları arasındaki ilişkileri incelemek ve bu psikolojik eğilimlerin sigara kullanımı, takviye besin kullanımı, planlı öğün tüketimi ve sakatlık geçmişi gibi davranışsal faktörlerle olan etkileşimlerini ortaya koymaktır. Yöntemler: Araştırma, ilişkisel tarama (korelasyonel) araştırma modeli ile yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini Diyarbakır ilinde aktif olarak CrossFit yapan ve gönüllülük esasına göre seçilen 252 erkek sporcu oluşturmuştur (yaş: 26,92 +/- 4,09 yıl). Veri toplama araçları olarak kişisel bilgi formu, ORTO -11 Ölçeği ve Egzersiz Bağımlılığı Ölçeği kullanılmıştır. ORTO -11 puanları çeyrek gruplara (Q1 -Q4) ayrılmış, egzersiz bağımlılığı ise risk, bağımlı ve yüksek düzeyde bağımlı gruplar şeklinde sınıflandırılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Ki -kare testi, Cramér's V etki büyüklüğü ve Pearson korelasyon analizi uygulanmış; çoklu karşılaştırmalar için Benjamini -Hochberg düzeltmesi kullanılmıştır. Bulgular: Bulgular, ortoreksiya eğilimleri ile egzersiz bağımlılığı arasındaki ilişkinin çok boyutlu ve değişkene özgü olduğunu göstermiştir. ORTO -11 puanları ile egzersiz bağımlılığının "Bireysel -Sosyal İhtiyaçların Ertelenmesi ve Çatışma" (r = -0,189, p < 0,01) ve "Tolerans Gelişimi ve Tutku" (r = -0,152, p < 0,05) alt boyutları arasında negatif yönlü ve düşük düzeyde anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Sigara kullanımı, takviye besin kullanımı ve planlı öğün tüketimi ile hem ortoreksiya hem de egzersiz bağımlılığı grupları arasında anlamlı ilişkiler belirlenmiştir (p < 0,05). Sakatlık geçmişi, ortoreksiya eğilimleri ile ilişkili bulunurken, egzersiz bağımlılığı düzeyleri ile anlamlı bir ilişki göstermemiştir. Sonuç: Sonuç olarak, erkek CrossFit sporcularında ortoreksiya nervoza eğilimleri ve egzersiz bağımlılığı; psikolojik özellikler, beslenme ile ilişkili davranışlar ve yaşam tarzı faktörleriyle ilişkili olabilir. Bulgular, ortoreksiya eğilimleri ile egzersiz bağımlılığı arasındaki gözlenen ilişkilerin basit ve doğrusal bir ilişkiyi yansıtmak yerine, belirli davranışsal ve psikolojik faktörlere bağlı olarak farklılık gösterebileceğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle, sporcu popülasyonlarında ortoreksiya ve egzersiz bağımlılığı risklerinin belirlenmesi ve yönetilmesi amacıyla kapsamlı ve disiplinler arası değerlendirme yaklaşımlarının kullanılması önerilmektedir.
