Ahmet SEZGİN
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi - 2026;16(2):467-485
Amaç: Bu çalışma, Erken Cumhuriyet dönemi eğitim ve sağlık politikaları ışığında, mektep sıralarının yeni neslin inşasındaki biyopolitik işlevini incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: Çalışma, dönemin mektep hıfzıssıhhası literatürünün temel kaynakları olan M. Cemal'in Yeni Mekteb Hıfzıssıhhası (1928 -1929) ve Celâl Abdi'nin Muhtasar Mekteb Hıfzıssıhhası (1926) adlı eserleri ile bu eserlerin referans aldığı Dr. Louis Dufestel'in Hygiène Scolaire , isimli eserini temel gereçleri olarak esas almıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yönteminin kullanıldığı araştırmada, Osmanlı'dan devralınan standart dışı ve eski usul sıraların, öğrencilerin omurga ve göz sağlığını tehdit eden patolojik unsurlar olarak kodlandığı tespit edilmiştir. Bulgular: Cumhuriyet dönemi sıhhi sıra standartlarının, yerel bir arayıştan ziyade Fransız ekolünün belirlediği anatomik ve fizyolojik normların doğrudan transferiyle oluşturulduğunu göstermektedir. Özellikle masa kenarının oturak yüzeyinin üzerine belirli bir miktar girmesini şart koşan "menfi mesafe" kuralının, öğrenciyi mekanik olarak dik durmaya zorlayan bir disiplin teknolojisi olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Erken Cumhuriyet döneminde mektep sıralarının, sadece pedagojik bir donanım değil kamburluk, omurga eğriliği ve miyopi gibi hastalıklarla mücadele eden koruyucu bir tıbbi araç ve "Gürbüz Türk Çocuğu" idealini somutlaştıran stratejik bir iktidar aygıtı olarak işlev gördüğü ortaya konulmuştur.
