Esra Gül KOÇYİĞİT
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar - 2026;18(4):1524-1542
Bu çalışma, erteleme davranışını kuramsal çerçeveler ve güncel alan yazın doğrultusunda ele alan kavramsal/tematik bir derleme çalışması olup, erteleme davranışının psikopatolojik temellerini ve bu davranışla baş etme stratejilerini çok boyutlu bir yaklaşımla incelemektedir. Erteleme; bireyin yapılması gereken görevleri, çoğunlukla olumsuz duygulardan kaçınma amacıyla bilinçli biçimde geciktirmesiyle tanımlanan karmaşık bir öz-düzenleme sürecidir. Bu davranışın bilişsel, duygusal ve davranışsal bileşenler içerdiği; özellikle kaygı, düşük benlik saygısı, mükemmeliyetçilik, belirsizliğe tahammülsüzlük ve öz denetim eksikliği gibi psikolojik faktörlerle yakından ilişkili olduğu görülmektedir. Ayrıca dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve depresyon gibi psikopatolojilerin bu davranışı hem tetiklediği hem de sürdürdüğü ifade edilmektedir. Çalışmada, ertelemenin döngüsel yapısı ele alınmış; başlangıçta hissedilen motivasyon ve kararlılığın zamanla kaygı, suçluluk ve pişmanlığa dönüşerek davranışsal inhibisyona yol açtığı vurgulanmıştır. Erteleme, aktif ve pasif türleriyle sınıflandırılmış; bireysel farklılıkların bu süreçteki belirleyici rolü ortaya konmuştur. Bununla birlikte ertelemenin yalnızca zaman yönetimiyle açıklanamayacak; benlik koruma, kaçınma ve duygu düzenleme süreçleriyle ilişkili çok katmanlı bir yapı sergileyebileceği değerlendirilmektedir. Erteleme ile başa çıkma bağlamında farkındalık geliştirme, davranışsal aktivasyon, bilişsel yeniden yapılandırma, zaman yönetimi ve duygu düzenleme becerilerinin önemine dikkat çekilmiştir. Bu doğrultuda geliştirilecek müdahale programlarının bireyin motivasyonel kaynaklarını tanımasına ve işlevsel başa çıkma stratejileri oluşturmasına katkı sağlayabileceği ifade edilmektedir.
