Aysu Günaydın, Mahfuz Elmastaş
Bütünleyici ve Anadolu Tıbbı Dergisi - 2026;7(1):15-25
Fitoterapi, bitkisel kökenli drogların ve bu drogların içerdiği biyolojik olarak aktif bileşiklerin hastalıkların önlenmesi ve tedavisinde kullanımını temel alan, kökeni geleneksel tıp uygulamalarına dayanan tamamlayıcı ve destekleyici bir tedavi yaklaşımıdır. Günümüzde fitoterapötik ürünlerin etkililiği ve güvenliliği yalnızca bitkisel materyalin türüne değil, aynı zamanda uygulanan ekstraksiyon yöntemine ve kullanılan çözücü sistemine de doğrudan bağlıdır. Geleneksel bitkisel ekstraksiyonlarda yaygın olarak tercih edilen organik çözücüler; toksisite, çevresel sürdürülebilirlik sorunları, sınırlı seçicilik ve çözücü kalıntısı riski gibi önemli dezavantajlar içermektedir. Bu nedenle, yeşil kimya ilkeleriyle uyumlu alternatif çözücü sistemlerine duyulan ihtiyaç giderek artmıştır. Doğal derin ötektik çözücüler (DDÖÇ), iki veya daha fazla doğal bileşiğin güçlü hidrojen bağları yoluyla etkileşime girmesi sonucu oluşan ve ayarlanabilir fizikokimyasal özellikler sergileyen yenilikçi çözücü sistemleri olarak tanımlanmaktadır. Literatürde, DDÖÇ kullanılarak fenolik bileşikler, fl avonoidler, alkaloidler, terpenoidler ve saponinler gibi çeşitli sekonder metabolit gruplarının, klasik çözücülere kıyasla daha yüksek ekstraksiyon verimi, yüksek biyolojik aktivite ve artmış stabilite gösterdikleri bildirilmektedir. Bu derlemede, fitoterapide DDÖÇ kullanımının bilimsel altyapısı, DDÖÇ bileşenleri ve ekstraksiyon prensipleri ile geleneksel çözücü sistemlerine karşı avantajları ve mevcut sınırlamaları ele alınmıştır.
