Elif ACAR, Celil DEMİRCAN
Turkish Journal of Health and Sport - 2026;7(1):56-64
Amaç: Bu çalışma, Hakemler İçin Maslach Tükenmişlik Envanteri'ni (MBIR) Türkçe'ye uyarlamayı ve bir futbol hakemi örneklemi üzerinde geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yaparak psikometrik özelliklerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma ayrıca, hakem tükenmişliğini çok boyutlu bir bakış açısıyla ele alarak; tükenmişlik ile çeşitli demografik, mesleki ve çevresel değişkenler arasındaki ilişkiyi futbol kulüplerinin bakış açısıyla incelemektedir. Metot: MBIR, orijinal Maslach Tükenmişlik Envanteri'nin hakemlerin futbol paydaşlarına yönelik tutum ve davranışlarını yansıtacak şekilde uyarlanmasıyla bir veri toplama aracı olarak geliştirilmiştir. Ölçeğin geçerliliğini değerlendirmek amacıyla, 238 futbol hakeminden tomanan verilerle açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Sonuçlar MBIR'ın tükenmişlik riski taşıyan hakemlerin değerlendirilmesinde kabul edilebilir düzeyde geçerlilik ve güvenilirlik kanıtı sunduğunu göstermektedir. Tükenmişlik düzeylerindeki farklılıklar; söz konusu değişkenlerle ilişkili olarak parametrik olmayan testler ve Ki-kare (chi²) testi kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular: Antrenörlerin ve kulüp yetkililerinin sosyal medya paylaşımlarının tükenmişliğin üç alt boyutuyla ilişkili olduğunu ve hakemliğin bireyin asıl mesleğiyle çatıştığı durumlarda tükenmişlik düzeylerinin önemli ölçüde arttığını ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, birden fazla mesleki rol üstlenmenin psikolojik yükü artırdığını göstererek Rol Çatışması Teorisi'ni desteklemektedir. Sonuç: Çalışma, hakem tükenmişliğinin yalnızca bireysel faktörlerle değil, aynı zamanda yapısal ve sosyal etkilerle de şekillendiği sonucuna varmaktadır. Bu doğrultuda, risk altındaki hakemlerin belirlenmesi için mesleğe özgü ölçeklerin geliştirilmesi ve futbol kuruluşlarının hakemlerin psikolojik dayanıklılığını güçlendirmeye yönelik politikaları desteklemesi önerilmektedir.
