DİDEM HAN YEKDEŞ, ALİ CEM YEKDEŞ, SAFİYE TAKIR STEWART, MİRAÇ ÇAĞLAYAN, HATİCE UYSAL, ÜLFİYE ÇELİKKALP, GALİP EKUKLU
Osmangazi Tıp Dergisi - 2025;47(3):373-385
İklim değişikliği, Dünya Ekonomik Forumu tarafından küresel ölçekte en önemli on krizden biri olarak belirtilir. Mevcut ölçekler, yetişkinlerdeki farkındalığı ölçerken, erken adölesanlar için geliştirilmiş bir ölçek bulunmamaktadır. Bu eksikliği gidermek amacıyla, "Erken Adölesan İklim Değişikliği Farkındalık Ölçeği" (EAİDFÖ) geliştirilmiştir. Araştırma, Türkiye’nin Edirne ilinde 10-14 yaş arasındaki bireyleri hedeflemiş (N = 7133, 25 okul) ve çok aşamalı tabakalı küme örnekleme yöntemi ile 6 okuldan 897 katılımcı seçilmiştir. Literatür ve eğitim materyalleri doğrultusunda 43 maddelik bir havuz oluşturulmuş ve içerik geçerliliği 9 uzmanın görüşleriyle değerlendirilmiştir. 21 öğrenciyle yapılan pilot çalışma, maddelerin düzenlenmesine yönelik geri bildirim sağlamıştır. Veri toplama süreci, gerekli etik onaylar alındıktan sonra gerçekleştirilmiştir. Yapısal geçerlilik, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile iki eşit ayı grup üzerinde değerlendirilmiş, ayrıca benzeşme ve ayrışma geçerliliği test edilmiştir. Güvenilirlik, Cronbach alfa katsayısı ile ölçülmüştür. Analizler, SPSS 22 ve R Studio’nun lavaan ve semTools paketleriyle yapılmıştır. Nihai ölçek, üç alt boyuttan (nedenler, sonuçlar, önlemler) oluşan 15 maddeden oluşmuş olup, toplam varyansın %65,53’ünü açıklamaktadır. Cronbach alfa değeri 0,92 olarak hesaplanmış ve model uyum indeksleri iyi düzeyde bulunmuştur (CMIN/DF = 2.176, RMSEA = 0.051, CFI = 0.968, TLI= 0.961, SRMR= 0.041). Beşli Likert ölçeği (1 = kesinlikle katılmıyorum, 5 = kesinlikle katılıyorum) ile puanlanan bu ölçek, 15 ile 75 arasında puan aralığı sağlar. Daha yüksek puanlar, daha yüksek farkındalık anlamına gelmektedir. Ölçeğin kültürel uyarlamalar sonrasında kullanılması önerilmektedir.
