Aykut BULU, Gülay BULU
Family Practice and Palliative Care - 2026;11(1):28-38
Giriş: Gestasyonel diyabet mellitus (GDM), gebeliğin en sık görülen metabolik komplikasyonlarından biridir ve anne ile yenidoğan sağlığı açısından önemli riskler taşır. Pre-gebelik beden kitle indeksi (BKİ), gebelikte kilo alımı (GWG), anne boyu ve metabolik durum dahil çeşitli maternal faktörlerin, GDM'li gebeliklerde makrozominin gelişiminde rol oynadığı bildirilmektedir. Son yıllarda, nötrofil/lenfosit oranı (NLR), trombosit/lenfosit oranı (PLR), monosit/lenfosit oranı (MLR) ve nötrofil/HDL-kolesterol oranı (NHR) gibi yeni, inflamasyona dayalı hematolojik indeksler; sistemik inflamatuvar ve metabolik değişiklikleri yansıtan, maliyet-etkin biyobelirteçler olarak öne çıkmıştır. Ancak bu belirteçlerin, GDM'de makrozomiyi öngörmedeki potansiyel rolleri yeterince araştırılmamıştır. Bu nedenle çalışmamızın amacı, GDM'li hastalarda maternal risk faktörleri, kan parametreleri ve yeni inflamatuvar belirteçler ile makrozomi arasındaki ilişkiyi değerlendirmek ve makrozomi için yeni öngörü modelleri geliştirmektir. Yöntem: Gebeliğin 24-28. haftaları arasında uygulanan 75 g oral glukoz tolerans testi (OGTT) ile GDM tanısı alan toplam 200 hasta çalışmaya alındı. Makrozomi, doğum ağırlığının 4.000 g'ı veya gebelik haftasına göre %90 persentili aşması olarak tanımlandı. Olgular: makrozomik bebek doğuran GDM-M (n = 42) ve makrozomisiz GDM-N (n = 158) olarak iki gruba ayrıldı. Maternal özellikler, kan parametreleri ve yeni inflamatuvar belirteçler gruplar arasında karşılaştırıldı. Maternal, metabolik ve inflamatuvar değişkenlerle makrozomi arasındaki ilişkiler Point-biserial (Pearson-equivalent) korelasyon analizi ile incelendi. Ardından çok değişkenli lojistik regresyon ile bağımsız ilişkiler değerlendirildi; kalibrasyon ve açıklanan varyans raporlandı. Ayırt edicilik, tekil belirteçler ve birleşik model için alıcı işletim karakteristiği (ROC) eğrileriyle değerlendirildi; optimal eşikler Youden indeksi ile türetildi. Bulgular: GWG (p = 0.028), pre-gebelik BKİ (p = 0.023), anne boyu (p < 0.001), açlık plazma glukozu (FPG) (p < 0.001), glike hemoglobin (HbA1c) (p < 0.001), trigliserid (TG) (p = 0.034), NLR (p = 0.012) ve NHR (p = 0.018) düzeyleri GDM-M grubunda GDM-N grubuna göre anlamlı derecede yüksekti. Buna karşılık insülin (p < 0.001) ve yüksek yoğunluklu lipoprotein kolesterol (HDL-C) (p = 0.022) düzeyleri GDM-M grubunda anlamlı derecede daha düşüktü. Ayarlamalı analizlerde, daha yüksek pre-gebelik BKİ, anne boyu, GWG, FPG, HbA1c, NLR ve NHR makrozomi olasılığıyla artış gösterirken, insülin ve HDL-C ters yönde ilişkilendi. ROC analizlerinde en yüksek eğri altında kalan alan (AUC) değerleri anne boyu (0,78; eşik >=162 cm), NHR (0,76; >=3,2) ve HbA1c (0,75; >=%7,4) için saptandı; NLR (0,74), GWG (0,73), FPG (0,72) ve HDL-C (0,71; <=42 mg/dL) benzer performans gösterdi. Birleşik model AUC 0,85 (%95 GA 0,77-0,92), duyarlılık %80,9, özgüllük %78,5, pozitif prediktif değer (PPV) %63,2 ve negatif prediktif değer (NPV) %90,4 ile en iyi genel performansı sağladı. Sonuç: Daha yüksek GWG, pre-gebelik BKİ, anne boyu, FPG ve HbA1c düzeyleri ile daha düşük insülin ve HDL-C düzeyleri, GDM'li hastalarda makrozomi ile ilişkilidir. GWG, pre-gebelik BKİ, anne boyu, FPG, HbA1c, insülin, HDL-C, NLR ve NHR, GDM ile komplike gebeliklerde makrozomiyi öngörmede yararlı olabilir. Bu rutin ölçümleri birleştiren kompakt birçok değişkenli model, iyi ayırt edicilik ve yüksek NPV sergileyerek erken risk sınıflamasında potansiyel kullanımını desteklemektedir.
