Zeliha ÇELİK, Fulden SARİ, Fevzi AKBULUT
Bingöl Üniversitesi Sağlık Dergisi - 2026;7(2):45-53
Hava kirliliği ve çevresel sorunlar, dünya genelinde solunum yolu hastalıklarına bağlı morbidite ve mortaliteye neden olmaktadır. Bu çalışma, seçilmiş OECD ülkelerinde ince partikül madde (PM2.5), sera gazı emisyonları ve sağlık harcamalarının solunum yolu hastalıklarına bağlı mortalite üzerindeki etkisini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Bu kesitsel çalışma, 2023 yılına ait eksiksiz verileri bulunan 17 OECD ülkesini kapsamaktadır. Ülkelerin etkinliğini değerlendirmek için girdi yönelimli Veri Zarflama Analizi (VZA) modeli kullanılmıştır. PM2.5 emisyonları, sera gazı emisyonları (CO?-eşdeğeri) ve kişi başına sağlık harcaması girdi değişkenleri olarak kullanılırken, solunum yolu hastalıklarına bağlı mortalite (100.000 kişi başına) çıktı değişkeni olarak tanımlanmıştır. Ortalama etkinlik puanı 0,733 olup altı ülke etkin olarak belirlenmiştir. Tobit regresyon sonuçları, PM2.5 emisyonlarının süper etkinlik puanları ile negatif yönde ilişkili olduğunu göstermiştir (beta = -0,133, p < 0,05). Kişi başına sağlık harcaması da süper etkinlik puanları ile negatif yönde anlamlı ilişkili bulunmuştur (beta = -0,000114, p = 0,05), ancak sera gazı emisyonları ile süper etkinlik puanları arasında anlamlı bir ilişki yoktur (p > 0,05). Sağlık harcamaları, etkili çevresel kontrol stratejileri olmaksızın tek başına etkinliği artırmayabilir. Bu bulgular, solunum yolu hastalıklarının yükünü azaltmak amacıyla çevresel politikaların sağlık sistemi planlamasına entegre edilmesinin önemini vurgulamaktadır.
