Banu YILMAZ, Hamza Ekmel NAZLI
Akdeniz Tıp Dergisi - 2026;12(2026):1-6
Amaç: Anemi, özellikle glomerüler filtrasyon hızı (GFR) 30 mL/dk/1.73m2 nın altına düştüğünde, kronik böbrek hastalığında (KBH) yaygındır. Demir eksikliği anemiyi daha da kötüleştirir ve intravenöz ferrik karboksimaltoz (FCM), hızlı demir verilmesi ve düşük aşırı duyarlılık riski nedeniyle sıklıkla kullanılmaktadır. Ancak, FCM'nin hipofosfatemi ile ilişkili olduğu bildirilmiştir ve hemodiyaliz dışı KBH hastalarında bu konuda sınırlı veri bulunmaktadır. Bu çalışma, bu popülasyonda FCM tedavisi sonrası hipofosfatemi görülme sıklığını ve serum fosforundaki değişiklikleri değerlendirmiştir. Yöntem: 2022-2023 yılları arasında demir eksikliği anemisi nedeniyle intravenöz FCM alan 113 erişkin hemodiyaliz dışı KBH hastası (evre 3A-5) retrospektif olarak analiz edildi. Hastaların tedavi öncesi ve 1 ay sonraki serum fosfor ve kreatinin ölçümleri vardı; diyaliz, akut enfeksiyon, malignite, aktif inflamasyon, fosfat bağlayıcı kullanımı veya belgelenmiş malnütrisyonu olanlar dışlandı. Fosfor değişiklikleri KBH evrelerine göre karşılaştırıldı, hipofosfatemi (<2.5 mg/dL) ile ilişkili faktörler eşleştirilmiş t-testi, tek yönlü ANOVA, korelasyon ve regresyon analizleri ile değerlendirildi. Bulgular: Başlangıçta ortalama fosfor 3.62 +/- 1.10 mg/dL, kreatinin 2.35 +/- 1.42 mg/dL ve eGFR 30.16 +/- 13.59 mL/dk/1.73m2 idi. FCM uygulaması serum fosforunda hafif fakat istatistiksel olarak anlamlı bir düşüşe yol açtı: 3.49 +/- 1.05 mg/dL (ortalama değişim: -0.137 mg/dL, p < 0.001). Serum fosforu tüm KBH evrelerinde azaldı ve azalma derecesi evreler arasında anlamlı farklılık göstermedi. Hipofosfatemi (%12.3) en sık evre 3 ve 4'te görüldü, evre 5'te hiç vaka gözlenmedi. Hipofosfatemi gelişenlerin başlangıç fosfor düzeyleri anlamlı olarak daha düşüktü (3.04 +/- 0.69 vs. 3.71 +/- 1.13 mg/dL, p = 0.005). Fosfor değişimi, başlangıç fosfor düzeyi ile koreleydi (r = 0.488, p < 0.001), ancak başlangıç kreatinin ile ilişki saptanmadı (p = 0.077). Yaş, cinsiyet, paratiroid hormonu, D vitamini veya hemoglobin ile anlamlı ilişki bulunmadı. Sonuç: Hemodiyaliz dışı KBH hastalarında FCM, serum fosforunda küçük fakat anlamlı bir düşüşe neden olmaktadır; klinik olarak anlamlı hipofosfatemi nadirdir. Düşük başlangıç fosforu, duyarlılığı artırmaktadır; bu nedenle tedavi öncesi değerlendirme ve hedeflenmiş tedavi sonrası takip önemlidir. İleri evre KBH, fosfat atılımının bozulması nedeniyle daha düşük risk oluşturabilir; ancak retrospektif tasarım ve mineral metabolizması belirteçlerinin yokluğu göz önünde bulundurulmalıdır. Bulgular, kişiselleştirilmiş demir tedavi stratejilerine katkı sağlayabilir ve KBH anemi yönetim protokollerine fosfor izleminin dahil edilmesini destekleyebilir.
