Esra SARAÇOĞLU, Dilek KIYMAZ, Ümmühan KILIÇ
Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi - 2026;13(2):589-609
Amaç: Araştırma Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyaliz Ünitesi'nde hemodiyaliz tedavisi alan hastaların öz bakım gücünün, günlük yaşam aktivitelerine ve egzersiz engellerine etkisini belirlemek amacıyla yapıldı. Yöntem: Kesitsel -tanımlayıcı türde yürütülen araştırma diyaliz ünitesine kayıtlı, araştırmaya katılmayı kabul eden 97 hemodiyaliz hastası ile tamamlandı. Araştırmanın verileri Kişisel Bilgi Formu, Öz-bakım Gücü Ölçeği (ÖBGÖ), Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri İndeksi (GYA) ve Diyaliz Hastalarında Egzersiz Yararları/Engelleri Ölçeği (DPEBBS) ile toplandı. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, ANOVA, post-hoc analiz, t-testi, Mann -Whitney U, Kruskal Wallis testleri ve çoklu doğrusal regresyon testi kullanıldı. İstatistik anlamlılık p<0,05 olarak kabul edildi. Bulgular: Hemodiyaliz hastalarının öz bakım gücü ölçeği puan ortalaması 85,4+/-22,8 olarak, Katz GYA puan ortalaması 14,59+/-4,025 olarak, egzersiz yararları/ engelleri ölçeği puan ortalaması 62,15+/-6,713 olarak bulundu. Bu sonuca göre hemodiyaliz hastalarının orta düzeyde öz bakım gücüne sahip olduğu, orta düzeyde egzersiz yapmanın yararlı olduğunu algıladıkları ve Katz GYA indeksine göre bağımsız oldukları belirlendi. Günlük yaşam aktiviteleri puanının öz bakım gücünü pozitif anlamlı şekilde yordadığı, GYA puanı arttıkça öz bakım gücü puanın arttığı belirlendi. Egzersiz yararları/ engelleri puanının da öz bakım gücünü negatif anlamlı olarak yordadığı belirlendi. Egzersiz yararları/ engelleri ölçeği puanı arttıkça öz bakım gücü puanın azaldığı saptandı. Sonuç: Araştırma sonucunda hemodiyaliz hastalarının orta düzeyde öz bakım gücüne sahip olduğu, günlük yaşam aktiviteleri açısından büyük ölçüde bağımsız oldukları ve egzersizin yararlarını orta düzeyde algıladıkları belirlendi. Günlük yaşam aktivitelerinin öz bakım gücünün pozitif yönde, egzersiz yararları/engelleri puanının ise negatif yönde anlamlı yordayıcıları olduğu saptandı. Bu bulgular doğrultusunda, hemodiyaliz hastalarında günlük yaşam aktivitelerini desteklemeye ve egzersize katılımı etkileyen engelleri azaltmaya yönelik hemşirelik girişimleri ile eğitim ve danışmanlık uygulamalarının planlanmasının öz bakım gücünün desteklenmesine katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir. Ayrıca konunun farklı örneklem gruplarında araştırılması yararlı olacaktır.
