Nurşah TATOĞLU, Serap ALTUNTAŞ
Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;5(2):160-171
Bu çalışmada, hemşirelerde "göreli yoksunluk" ve "algılanan yoksunluk" kavramlarına ilişkin alanyazındaki çalışmaların sistematik biçimde incelenmesi amacıyla bir kapsam incelemesi gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda literatür taraması, 1 Şubat 2026 tarihine kadar yayımlanmış çalışmalar dikkate alınarak yürütülmüştür. Araştırma sürecinde SCOPUS (n=18) ve WOS (n=16) veri tabanlarında [("relative deprivation" OR "perceived deprivation") AND (nurse OR nursing)] anahtar kelimeleri kullanılarak tarama yapılmıştır. Elde edilen çalışmalar arasından hemşirelik ile doğrudan ilişkili olmayan makaleler kapsam dışı bırakılmış; nihai olarak 12 çalışma incelemeye alınmıştır. İncelenen çalışmaların yedisinin araştırma makalesi, birinin kavram analizi, birinin boylamsal araştırma ve üçünün derleme türünde olduğu belirlenmiştir. Çalışmaların ülke dağılımına bakıldığında Amerika Birleşik Devletleri (n=3) ve Kanada'nın (n=3) öne çıktığı görülmüştür. Yıllara göre dağılım incelendiğinde çalışmaların 1984 yılına kadar uzandığı, ancak genel olarak geniş bir zaman aralığına dağılmış sınırlı sayıda araştırmanın bulunduğu dikkat çekmektedir. En fazla atıf alan çalışmanın 2003 yılında yayımlandığı (105 atıf) ve aşağı ve yukarı yönlü sosyal karşılaştırmaların göreli yoksunluk üzerindeki etkisini incelediği belirlenmiştir. Ayrıca Türkiye'de hemşirelerde yoksunluğa ilişkin ilk çalışmanın Ocak 2026'da yayımlandığı tespit edilmiştir. Çalışmalarda ele alınan konuların ağırlıklı olarak yoksunluğun psikolojik boyutuna odaklandığı görülmektedir. İncelenen 12 çalışmanın yedisi doğrudan hemşirelik alanında yoksunluk kavramını ele almaktadır. Elde edilen bulgular, hemşirelerde yoksunluk konusunun alanyazında sınırlı sayıda çalışılmış, dağınık ve kavramsal açıdan yeterince derinleştirilmemiş bir alan olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, son 42 yıl içerisinde hemşirelerde yoksunluk üzerine yalnızca 12 çalışmanın gerçekleştirildiği belirlenmiş olup, bu konunun hem Türkiye'de hem de uluslararası düzeyde farklı örneklem gruplarında daha kapsamlı biçimde araştırılmasına gereksinim bulunmaktadır.
