Bülent TURAN
Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi - 2026;4(2):183-197
Bu çalışma, hemşirelerin kişilik özelliklerinin içsel ve dışsal ihbar (whistleblowing) niyetleri üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma Türkiye'de kesitsel bir çalışma olarak yürütülmüştür. Sağlık sektöründe çalışan toplam 290 hemşire araştırmaya katılmıştır. Kişilik özelliklerini ölçmek amacıyla altı faktörlü kişilik envanterinin kısa formu (HEXACO-60) ile birlikte ihbar niyeti ölçeği kullanılmıştır. Veriler, açık kaynaklı bir platform kullanılarak çevrim içi anket yoluyla toplanmıştır. Kişilik özelliklerinin içsel ve dışsal ihbar niyetleri üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla yapısal eşitlik modellemesi (SEM) yaklaşımı kullanılmıştır. Korelasyon analizleri, Dürüstlük-Alçakgönüllülük, Uyumluluk, Sorumluluk ve Dışadönüklük ile ihbar niyetleri arasında anlamlı ilişkiler olduğunu göstermiştir. Yapısal eşitlik modellemesi (SEM) bulguları, Dışadönüklük ve Sorumluluğun içsel ihbar üzerinde pozitif bir etkiye sahip olduğunu; buna karşılık dışsal ihbar niyetinin Dürüstlük-Alçakgönüllülük tarafından negatif, Duygusallık tarafından ise pozitif yönde etkilendiğini göstermiştir. Elde edilen sonuçlar, sağlık profesyonellerinin raporlama davranışını anlamada kişilik özelliklerinin önemini ortaya koymaktadır. Özellikle Dışadönüklük ve Sorumluluk düzeyi yüksek olan hemşirelerin örgüt içinde meydana gelen yanlış davranışları rapor etme olasılıklarının daha yüksek olduğu görülmektedir. Buna karşılık, Duygusallık düzeyi yüksek ve Dürüstlük-Alçakgönüllülük düzeyi daha düşük olan hemşireler yanlış davranışları örgüt dışındaki kanallar aracılığıyla rapor etmeye daha yatkındır. Bu bulgular örgütsel davranış alan yazınına whistleblowing niyeti açısından katkı sağlamakta ve sağlık sektöründe ihbar sistemlerinin güçlendirilmesine yönelik pratik çıkarımlar sunmaktadır.
