Nurcan BOYACIOĞLU
Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi - 2026;42(2):367-376
19. yüzyıldan itibaren deney hayvanları bilimsel araştırmalarda önemli bir yer edinmiş ve insan fizyolojisinin anlaşılması, yeni ilaçların geliştirilmesi, kronik hastalıklara yönelik tanı ve tedavi stratejilerinin belirlenmesi, yara iyileşmesi mekanizmalarının aydınlatılması ve cerrahi tekniklerin geliştirilmesi gibi birçok alanda kritik katkılar sağlamıştır. Literatür incelendiğinde, hemşirelik biliminde deney hayvanlarıyla yürütülen araştırmaların sınırlı olmakla birlikte mevcut olduğu görülmektedir. Hem hayvan destekli terapi uygulamalarını hem de deneysel hayvan modellerini içeren yüksek lisans ve doktora tezleri ile çeşitli akademik çalışmaların yürütüldüğü belirlenmiştir. Hemşirelik disiplininin bilimsel temellerinin güçlendirilmesi için deneysel hayvan modellerinin kullanılması; özellikle yara iyileşmesi, doku onarımı, inflamatuar süreçlerin yönetimi, farmakolojik ve nonfarmakolojik girişimlerin etkililiğinin test edilmesi, fizyopatolojik mekanizmaların anlaşılması ve yeni bakım yaklaşımlarının geliştirilmesi açısından önemli bir potansiyel taşımaktadır. Deney hayvanları ile yürütülen araştırmalar, hemşirelik alanında kanıta dayalı uygulamaların geliştirilmesine, yenilikçi bakım stratejilerinin oluşturulmasına ve klinik sonuçlerin iyileştirilmesine bilimsel düzeyde katkı sunabilir. Bu derlemede, hemşirelikte gerçekleştirilecek deneysel hayvan araştırmalarının metodolojik planlama süreci, deneysel tasarımın temel bileşenleri, örneklem seçimi, randomizasyon, körleme, standardizasyon ve veri analizine ilişkin ilkeler detaylandırılarak ele alınmıştır. Ayrıca 3R (Replacement, Reduction, Refinement) ilkeleri başta olmak üzere etik kurallar, yasal düzenlemeler ve hayvan refahına yönelik gereklilikler kapsamlı biçimde tartışılmıştır. Bu kapsamlı değerlendirme, gelecekte hemşirelik biliminde yapılacak deneysel hayvan çalışmalarına rehberlik etmeyi ve araştırmacıların daha sistematik, güvenilir ve etik açıdan uygun çalışmalar planlamalarına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.
