ŞEYMA DEMİRALAY, İLKAY KESER, SİBEL ÇAYNAK
Psikiyatri Hemşireliği Dergisi - 2020;11(3):239-250
GİRİŞ ve AMAÇ: Hemşirelik bakımının planlamasında “Hemşirelik Girişimleri Sınıflaması” kullanılır. Bu sınıflamada yer alan bir girişim olan hayvan destekli uygulama, dünyada yaygın olarak kullanılan ancak ülkemizde kullanımı sınırlı bir tedavi yöntemidir. Günümüzde çeşitli gruplarda destek amaçlı uygulanan hayvan destekli uygulamalar, sağlığı koruma ve geliştirmeyi sağlayan, uygulanan diğer tedavilere ek bir müdahale seçeneğidir. Bu sistematik derlemede, hemşirelik girişimi olarak hayvan destekli uygulamaların kullanıldığı randomize kontrollü çalışmaların incelenerek, hayvan destekli uygulama prosedürü ve yapılan müdahalelerin etkilerinin belirlenmesi aynı zamanda konu hakkında literatüre katkı sağlaması amaçlanmıştır. YÖNTEM ve GEREÇLER: Konuyla ilgili yıl sınırlaması yapılmadan, veri tabanları incelenmiş ve 1985 çalışmaya ulaşılmıştır. CINAHL, Cochrane Central, Medline/ Pubmed, Web of Science, Science Direct’te “animal assisted therapy” or “animal assisted therapies” or “pet therapy” or “pet therapies” and “nursing”, YÖK Ulusal Tez Merkezi ve ULAKBİM elektronik veri tabanlarında ise, “hayvan destekli uygulama”, “hayvan destekli terapi” ve “hemşirelik” anahtar kelimeler kullanılarak tarandı. Dahil edilme kriterlerine uyan 6 randomize kontrollü çalışma araştırma kapsamına alındı. Çalışmalar örneklem özellikleri, araştırmada kullanılan hayvan türü, uygulama merkezi, kullanılan ölçüm araçları ve elde edilen sonuçlar açısından değerlendirildi. BULGULAR: Yayınların tamamı son altı yıl içinde yapılmıştı. Randomize kontrollü çalışmalarda örneklemin %66.66’sını yaşlıların, %16.67’sini yetişkinlerin, %16.67’sini ergenlerin oluşturduğu saptandı. Çalışmaların, yaşlı bakımevi (%33.33), hastane (%33.33), gündüz yaşlı bakım merkezi (%16.67) sağlık merkezi ve hastaneler (%16.67) gibi farklı kurumlarda gerçekleştirildiği, müdahale programları kapsamında canlı hayvan olarak köpek, robotik evcil hayvan, insansı robot ve robotik evcil hayvanın kullanıldığı tespit edildi. Yapılan müdahalenin etkinliğini değerlendirmek için farklı ölçüm araçlarının kullanıldığı görüldü. Hayvan destekli uygulamaların, stresi, analjezik ilaç kullanımını azalttığı, yaşam bulgularını olumlu yönde etkilediği, ruhsal bozuklukların tedavisinde diğer tedavilere destek sağladığı, benlik saygısını, sosyal etkileşimi ve yaşam kalitesini arttırdığı saptandı. TARTIŞMA ve SONUÇ: Çalışma sonuçları, hemşirelik müdahalesi olarak kullanılan hayvan destekli uygulamaların etkin bir müdahale yöntemi olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak, hayvan destekli uygulamaların etkinliğini ortaya koyan randomize kontrollü çalışmaların sınırlı olduğu, ülkemizde ise henüz yapılmış bir çalışma olmadığı tespit edilmiştir. Hemşirelik girişimi olarak hayvan destekli tedavinin uygulanacağı çalışmaların yapılması ve çalışma sonuçlarının literatüre kazandırılmasının önemli olduğu düşünülmekte ve hemşirelik araştırmalarında hayvan destekli uygulamalara daha fazla yer verilmesi önerilmektedir.
