Ayshan MAMMADOVA, Zeynep YALCINKAYA, Nilgun YILMAZ DEMIRCI, Haluk TURKTAS
Selçuk Tıp Dergisi - 2026;42(1):34-40
Amaç: Hipersensitivite pnömonisi (HP), reversibl inflamasyondan ilerleyici fibrozise kadar değişen bir seyir gösterebilen intersitisyel akciğer hastalığıdır. Hastalık fenotipinin ve prognozunun öngörülmesine yönelik güvenilir biyobelirteçlerin tanımlanması günümüzde önemli bir klinik gereksinimdir. Bu çalışmada, Sistemik İnflamatuar Yanıt İndeksi'nin (SIRI) HP'deki prognostik değerinin değerlendirilmesi ve klinik parametreler, solunum fonksiyonları ile mortalite arasındaki ilişkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler: 2014-2022 yılları arasında HP tanısı alan 73 hastanın retrospektif verileri analiz edilmiştir. Hastalar, klinik, radyolojik ve histopatolojik bulgulara göre fibrotik ve non-fibrotik olarak sınıflandırılmıştır. Hematolojik inflamatuar parametreler (Nötrofil/lenfosit oranı (NLR), monosit/lenfosit oranı (MLR) ve SIRI hesaplanmıştır. Kaplan-Meier ve Cox regresyon analizleri ile sağkalım ve mortaliteye etki eden bağımsız değişkenler değerlendirilmiştir. Bulgular: SIRI düzeyleri, fibrotik HP fenotipinde hastaların da ve takip sürecinde hayatını kaybedenlerde anlamlı şekilde daha yüksekti. SIRI, inflamatuar belirteçler ile pozitif, pulmoner fonksiyon parametreleri (Zorunlu Vital Kapasite), Karbonmonoksit Difüzyon Kapasitesi (DLCO%)) ve 6 dakikalık yürüme mesafesi ile negatif korelasyon gösterdi. ROC analizi ile SIRI'nin fibrotik HP'yi ayırt etmede (AUC = 0,858) ve mortaliteyi öngörmede (AUC = 0,932) yüksek tanısal doğruluğa sahip olduğu gösterildi; mortalite için optimal kesme değeri ise 1,92 olarak belirlendi. Kaplan-Meier sağkalım eğrileri, SIRI >1,92 olan hastalarda sağkalımın anlamlı şekilde daha kısa olduğunu gösterirken, Log-Rank testi bu farkı doğruladı (ortalama sağkalım süresi 74,6 +/- 3,2 ay vs. 127,7 +/- 2,9 ay; p < 0,001). Çok değişkenli Cox regresyon analizinde ise fibrotik fenotip, azalmış DLCO% ve SIRI >1,92 mortalitenin bağımsız belirleyicileri olarak bulundu. Sonuç: SIRI, sistemik inflamasyonun kantitatif bir göstergesi olup, HP hastalarında hastalık şiddeti ve mortalite riskinin öngörülmesinde anlamlı bir biyobelirteç olarak değerlendirilebilir. Rutin klinik kullanıma entegrasyonu için daha fazla kanıta ihtiyaç duyulmakla birlikte, risk sınıflaması, fibrotik progresyonun erken saptanması ve uzun dönem yönetim stratejilerinin belirlenmesinde destekleyici bir araç olarak potansiyel taşıyabilir.
