Sibel AYDOĞAN, Saliha KAZCI, Ferhat Gürkan ASLAN, Bedia DİNÇ
Mikrobiyoloji Bülteni - 2026;60(2):162-176
İnsan immün yetmezlik virüsü tip 1 [human immunodeficieny virus (HIV)] RNA ve hepatit C virüsü (HCV) RNA'nın kantitatif olarak saptanması tanı, tedavi takibi ve tedavi yanıtının değerlendirilmesinde kritik rol oynamaktadır. ELITe BeGenius(R) platformu (ELITechGroup, Torino, İtalya); nükleik asit ekstraksiyonu, amplifikasyonu ve saptamayı tek bir iş akışı içinde entegre eden, tamamen otomatik bir moleküler sistemdir. HIV-1 ELITe MGB(R) ve HCV ELITe MGB(R) testleri, plazma viral yükünün kantitatif olarak ölçülmesi amacıyla tasarlanmış gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu testleridir. Bu çalışma, söz konusu testlerin rutin klinik laboratuvar koşullarında analitik performansını doğrulamayı amaçlamıştır. Doğrulama süreci; doğruluk, test içi ve testler arası kesinlik, doğrusallık ve yöntem korelasyonunun değerlendirilmesini içermiştir. HIV-1 RNA için toplam 70 ve HCV RNA için 52 plazma örneği, daha önce test edilmiş ve uygun koşullarda saklanmış hasta örnekleri, referans materyaller ve dış kalite kontrol örnekleri kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, akredite laboratuvarlarda kullanılan referans test sonuçlarıyla karşılaştırılmıştır. İstatistiksel analiz; pozitif, negatif ve genel uyum yüzdesi (PPA, NPA, OPA), varyasyon katsayıları (%CV), korelasyon ve regresyon analizleri ile Bland-Altman bias tahmin analizini içermiştir. HIV-1 RNA için 20 pozitif plazma örneğinden 19'u ve 20 negatif örneğin tamamı ELITe MGB(R) testi tarafından doğru şekilde tanımlanmıştır. Buna göre PPA %95.0, NPA %100.0 ve OPA %97.5 olarak hesaplanmış, Cohen's kappa katsayısı 0.95 bulunmuştur. Test içi kesinlik güçlü tekrarlanabilirlik göstermiştir; düşük pozitif örneklerde CV< %1-%3.9, orta pozitiflerde %0.4-%6.4 ve yüksek pozitiflerde <%2 olarak saptanmıştır. Testler arası kesinlik ise düşük düzeylerde %12.8, orta düzeylerde %2.4 ve yüksek viral yüklerde %1.4 CV değerleriyle tutarlı bulunmuştur. Korelasyon analizi, referans test ile mükemmel uyum ortaya koymuştur. HCV RNA için, 14 pozitif ve 14 negatif örneğin tamamı doğru şekilde sınıflandırılmıştır (PPA, NPA ve OPA= %100; kappa= 1.00). Test içi kesinlik mükemmel bulunmuş; düşük ve orta pozitif örneklerde varyasyon katsayıları %2 civarında seyretmiş ve tek bir analiz çalışması içinde yüksek düzeyde tekrarlanabilirlik göstermiştir. Testler arası kesinlik de benzer şekilde güçlü bulunmuş; düşük pozitif örneklerde CV %0.4-%3.3, orta düzeylerde %1.0-%2.5 ve yüksek titreli örneklerde <%1.1 aralığında gerçekleşmiştir. Korelasyon analizi, karşılaştırma yöntemiyle güçlü bir uyum ortaya koymuştur (r= 0.956, p< 0.001; R²= 0.91) ve Bland-Altman analizinde ortalama bias -0.38 log10 IU/mL olarak bulunmuştur. Doğrusallık analizi, beklenen ve ölçülen konsantrasyonlar arasında yüksek orantısallık göstermiştir (R²= 0.96). Düşük titrelerde sapmalar ihmal edilebilir düzeydeyken, yüksek viral yüklerde hafif artışlar gözlenmiş ancak bu farklar klinik olarak kabul edilebilir sınırlar içinde kalmıştır. BeGenius(R) platformunda kullanılan HIV-1 ve HCV ELITe MGB(R) testleri, yüksek doğruluk, tekrarlanabilirlik ve doğrusallık göstermiş; referans yöntemlerle mükemmel düzeyde korelasyon ortaya koymuştur. Bu bulgular, ELITe BeGenius(R) sisteminin rutin tanısal kullanım için güvenilir ve klinik olarak geçerli viral yük ölçümleri sağladığını doğrulamaktadır. Gerçek yaşam koşullarında kapsamlı laboratuvar doğrulamasının yapılması, moleküler testlerin tutarlı performansını sağlamak, platformlar arası karşılaştırılabilirliği güvence altına almak ve viral yük izleminin güvenilirliğini korumak açısından büyük önem taşımaktadır.
