Oluwasegun Olawale BENJAMIN, Gbenga Wilfred AKINOLA, Gloria Nnadwa ALHASSAN
Konuralp Tıp Dergisi - 2026;18(1):6-16
Amaç: Nijerya, ulusal insidans ve prevalans son yıllarda düşmüş olsa da, İnsan İmmün Yetmezlik Virüsü (HIV) yükü yüksek ülkeler arasında yer almaktadır. Ekiti Eyaleti, diğer bölgelere kıyasla sürekli olarak daha düşük HIV oranları göstermiştir, ancak bu algılanan düşüşün spesifik sürücüleri yeterince araştırılmamıştır. Bu çalışma, Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) kullanarak Ekiti Eyaleti, Nijerya'da azalan HIV insidansına katkıda bulunan temel sosyal, davranışsal ve biyolojik faktörleri belirlemeyi amaçlamıştır. Materyal ve Metot: Ocak-Mart 2023 tarihleri arasında 448 bilgili katılımcı (eyalet ve yerel AIDS kontrol ajanslarından sağlık profesyonelleri, tıbbi personel ve öğrenciler) arasında kesitsel bir anket yürütülmüştür. Algılanan HIV insidansı ve katkıda bulunan faktörlere ilişkin veriler yapılandırılmış bir anket yoluyla toplanmıştır. Hipotez edilen yolları gizil yapılardan (sosyal faktörler, örn. prezervatif teşviki ve eğitim kampanyaları; cinsel davranışsal faktörler, örn. eşzamanlı partner sayısında azalma; biyolojik faktörler, örn. antiretroviral tedavi erişimi ve CYBE azalmaları) algılanan azalan insidansa test etmek için AMOS yazılımı kullanılarak Doğrulayıcı Faktör Analizi ve SEM gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Sosyal (beta = 0.356, p < 0.001) ve biyolojik (beta = 0.309, p < 0.001) faktörler, algılanan HIV insidansındaki düşüşle anlamlı düzeyde ilişkili bulunurken, cinsel davranışsal faktörler anlamlı bulunmamıştır (beta = 0.019, p > 0.05). Model iyi uyum göstermiştir (CFI = 0.987, RMSEA = 0.030, chi²/df = 1.389). Sonuç: Ekiti Eyaleti'ndeki algılanan HIV insidansı düşüşü öncelikle sosyal ve biyolojik müdahalelerle ilişkilidir. Bu bulgular, entegre halk sağlığı yaklaşımlarının değerini vurgulamakta ve Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 3'e (Sağlıklı ve kaliteli yaşam) yönelik çabaları desteklemektedir.
