Furkan Öztekin, Ertan Darıverenli, Ercüment Ölmez, Sedef Gidener
Cukurova Medical Journal - 2025;50(4):1163-1174
Amaç: Bu çalışmanın amacı, hiperisin'in fare nöroblastoma hücre kültürü üzerindeki olası nörotoksik etkilerini ve klorpirifos kaynaklı nörotoksisite üzerindeki olası nöroprotektif etkilerini değerlendirmek ve bu etkilerde Glukagon benzeri peptid-1 (GLP-1) reseptörünün rolünü araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Hiperisin ve GLP-1 reseptör antagonistisi eksendin 9-39'un toksik etkileri nörotoksisite tarama testi (NTT), Annexin V yöntemi ve Luminoskan testi kullanılarak değerlendirildi. GLP-1 reseptörünün rolü, eksendin 9-39'un yokluğunda ve varlığında değerlendirildi. Bulgular: Hiperisin, 30 ve 100 µM gibi yüksek konsantrasyonlarda hücre canlılığını sırasıyla %70,47 ve %93,30 oranında önemli ölçüde azalttı. 30 µM eksendin 9-39 ilavesi, 100 µM hiperisin konsantrasyonunda canlılığı hafif ancak anlamlı bir şekilde artırdı. Hiperisin bu dozlarda toplam apoptozu artırmasına rağmen, artış anlamlı değildi. NTT sonuçlarına göre, hiperisin 0,1 µM'den başlayarak nörit büyümesini %77,89'a kadar inhibe ederek anlamlı doz bağımlı nörotoksik etki gösterdi. Eksendin 9-39 ilavesi, yüksek hiperisin dozlarında bu nörotoksik etkiyi önemli ölçüde tersine çevirdi. Sonuç: Hiperisin, yüksek konsantrasyonlarda hücre canlılığını azaltmıştır ve bu durum muhtemelen antikanser aktivitesiyle ilişkilidir. Bu etkinin eksendin 9-39 tarafından tersine çevrilmesi, GLP-1 reseptörlerinin olası bir katkısı olarak yorumlanmıştır. Hiperisin'in düşük konsantrasyonlarda bile nörit büyümesini engellemesi, hiperisin'in potansiyel nörotoksik aktiviteye sahip olabileceğini düşündürmektedir. Etken maddesi hiperisin olan Sarı Kantaron'un merkezi sinir sistemi bozukluklarında yaygın kullanımı göz önüne alındığında, bu madde üzerinde daha fazla araştırma yapılması ve dikkatli kullanılması gerektiği ortaya çıkmaktadır.
