İBN HUBEL VE ESERİ KİTABU'L-MUHTARAT Fİ'T-TIBB'DA OMURGA HASTALIK VE TRAVMALARI ÜZERİNE

AHMET ACIDUMAN, UYGUR ER

Lokman Hekim Dergisi - 2018;8(1):71-81

Bu yazıda Ahlatşahlar dönemi ünlü âlimlerinden Muhezzebu’d-din b. Hubel ve 1164/5 yılında yazdığı önemli tıp eseri Kitabu’l-Muhtarat fi’t-Tıbb’ın omurga travmalarının cerrahi ve tıbbi tedavisi hakkındaki bölümlerinin tanıtılması ve tıp tarihindeki yerinin tartışılması amaçlanmıştır. Bu çalışmada Muhezzebu’d-din b. Hubel’in Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı Kütüphanesi’nde bulunan Kitabu’l-Muhtarat fi’t-Tıbb adlı eserinin matbu bir nüshası kullanılmıştır. Kitabın omurga travmaları ile ilgili bölümleri Türkçeye çevrilmiş ve metin içinde sunulmuştur. Bulgular ilgili literatürle karşılaştırılmış ve tıp tarihindeki yeri araştırılmıştır. Muhezzebu’d-din b. Hubel’in zamanın tıp paradigmasına bağlı olarak humoral teori etkisinde olduğu anlaşılmaktadır. Temel olarak Hippokrates’in büyüme çağından önce gelişen kamburluk öldürücüdür, çocuk erken sütten kesilirse kamburluk gelişir gibi veya tedavi anlamında kifozitede traksiyon uygulanması gibi öğretilerine uygun öneriler öne sürmekle beraber, eserinde Hippokrates’e ilk başkaldırı sayılabilecek ipuçları da izlemek mümkündür. Omurga kırık ve çıkıklarında omurilik hasarı olup olmamasının gidişatı belirleyeceği saptaması önemlidir. Muhezzebu’d-din b. Hubel’in eseri Kitabu’l-Muhtarat fi’t-Tıbb omurga travmalarının tedavisinin tarihsel gelişimi içinde zamanın tıp paradigmasına uygun fakat özgün katkı ve karşı çıkışlarıyla önemli bir yere sahiptir.