Burak ERİM
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi - 2025;7(3):986-997
İleri glikasyon son ürünleri, proteinlerin, lipidlerin ve nükleik asitlerin enzimatik olmayan glikasyon ve oksidasyon yoluyla oluşan zararlı bileşiklerdir. Bu bileşenlerin birikimi, hiperglisemi, yaşlanma, obezite, kronik böbrek hastalığı ve inflamatuar sürecler gibi faktörlerden etkilenir ve önemli sağlık riskleri taşır. Diyabette yaygın olan hiperglisemi, reaktif dikarbonillerin, özellikle metilgloksalin, yükselmiş seviyeleri nedeniyle bu bileşiklerin oluşumunu hızlandırır. Yaşlanma, bu ürünlerin birikimine katkıda bulunarak fizyolojik gerilemenin hızlanmasına yol açabilir. Obezite, artan oksidatif stres ve insülin direnci aracılığıyla birikimi artırır. Çevresel faktörler, beslenme alışkanlıkları, pişirme yöntemleri ve yaşam tarzı seçimleri, bu bileşenlerin oluşumunda kritik rol oynar. Yüksek sıcaklıkta pişirme yöntemleri, özellikle ızgara ve kızartma, yiyeceklerde bu bileşiklerin seviyelerini önemli ölçüde artırır; nemli pişirme yöntemleri ve daha düşük sıcaklıklar bu etkiyi azaltmaya yardımcı olur. Yüksek sıcaklıklara maruz kalan protein ve yağ açısından zengin besinler, bu zararlı bileşiklerin daha yüksek konsantrasyonlarına sahiptir. Fiziksel inaktivite ve sigara kullanma gibi yaşam tarzı faktörleri de seviyeleri yükseltirken, düzenli fiziksel aktivite da ha düşük konsantrasyonlarla ilişkilidir. Bu çalışma, ileri glikasyon son ürünleri'nin oluşumunu etkileyen faktörleri açıklamayı ve olumsuz sağlık etkilerini azaltma stratejilerini tanımlamayı amaçlamaktadır.
