Fatma Öznur Afacan, Büşra Yusufoğlu
Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi - 2025;12(4):550-559
Metilglioksal (MGO), esas olarak glukoz ve fruktoz metabolizmasından türetilen reaktif bir bileşiktir. Bu metabolit güçlü bir ileri glikasyon ürünleri (AGE) öncüsü olması nedeniyle diyabetik komplikasyonlarda rol oynamaktadır. Diyabet dünya çapında en sık görülen hastalıklardan biri olup Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından epidemik olarak ilan edilmiştir. Diyabet; metabolik bozukluk, nöropati, retinopati, ateroskleroz ve diyabetik nefropati gibi majör komplikasyonlarla; bunların şiddeti/ciddiyeti ise hiperglisemi ile ilişkilidir. Metabolizmada gözlenen bu komplikasyonlar yüksek glukoz/frukt oz tüketimine bağlı olarak tetiklenerek dolaşımdaki AGE seviyelerini arttırır. Ayrıca, indirgen şekerler ve MGO gibi reaktif karbonil türleri, proteinlerin, lipitlerin ve DNA'nın glikasyonuna ve hatta hücrelerde ve dokularda AGE'lerin kademeli olarak birikmesine yol açar. AGE'lerin diyabet komplikasyonlarının patogenezinde yer aldığı ve MGO'nun insülin direncinde ve beta hücre fonksiyon bozukluğunda rol oynadığı son yıllarda yapılan klinik çalışmalarda rapor edilmiştir. Son yıllarda MGO'yu temizleyen ve AGE oluşumunu engelleyen birçok ilaç geliştirilmiş olmasın a rağmen, MGO'nun neden olduğu mekanizmaları önleyecek etkili bir strateji bulunmamaktadır. En önemli AGE sınırlayıcı önlem beslenme alışkanlıklarındaki değişikliklere bağlıdır. Bu derlemenin amacı özellikle MGO'nun oluşumu, detoksifikasyonu ve etki mekani zmalarını özetlemekte ve diyabetin patofizyolojisi ve komplikasyonları üzerindeki etkisi hakkında bilgileri güncel çalışmalar ışığında değerlendirmektir.
