Burcu GULTEKIN, Nihal CANBULAT, Sena Nur CELIK, Erdal KALKAN, Sabiha Serpil KALKAN
Selçuk Tıp Dergisi - 2026;42(1):63-70
Amaç: Omurlar arası disk (intervertebral disk, IVD), omurga yüklerinin iletilmesi ve hareket kabiliyetinin sağlanmasında kritik rol oynayan fibro-kıkırdak yapıda bir oluşumdur. Yaşlanmaya bağlı olarak gelişen IVD dejenerasyonu, yapısal bütünlüğün bozulmasına, mekanik fonksiyonların azalmasına ve klinik olarak bel ve boyun ağrısı gibi semptomlara yol açmaktadır. Dejeneratif süreçte matriks kompozisyonu, hücresel organizasyon ve mekanik dayanıklılık belirgin şekilde etkilenmektedir. Bu çalışmanın amacı, farklı yaş gruplarında IVD'de meydana gelen histolojik ve histokimyasal değişiklikleri çeşitli boyama teknikleri ile ayrıntılı olarak ortaya koymak ve bu değişikliklerin dejenerasyon süreciyle ilişkisini değerlendirmektir.Gereç ve Yöntemler: Çalışmaya, 40-70 yaş aralığında olup disk herniasyonu tanısıyla cerrahi müdahale sırasında IVD materyali elde edilen toplam 30 hasta dahil edilmiştir. Hastalar, yaş aralıklarına göre dört gruba ayrılmıştır: 40-49 yaş aralığını kapsayan Yaş40 grubu (n=9), 50-59 yaş aralığını kapsayan Yaş50 grubu (n=7), 60-69 yaş aralığını kapsayan Yaş60 grubu (n=8) ve 70-79 yaş aralığını kapsayan Yaş70 grubu (n=6). Elde edilen cerrahi materyaller %10'luk formalin ile fikse edilmiş, rutin takip işlemlerinden geçirilerek parafine gömülmüştür. Parafin bloklardan 5 µm kalınlığında kesitler alınmış ve Hematoksilen-Eozin (H&E), Toluidin Mavisi, Masson Trikrom, Kongo Kırmızısı ve Armed Forces Institute of Pathology (AFIP) yöntemleri ile boyanmıştır. Histolojik değişiklikler ışık mikroskobu altında değerlendirilmiş ve yarı kantitatif yöntemle skorlanmıştır.Bulgular: Yaş ilerledikçe IVD dokusunda proteoglikan içeriğinde belirgin azalma, kollajen lif yoğunluğunda artış, lipofuksin granüllerinin birikimi ve amiloid depozitlerinin oluşumu gözlenmiştir. İleri yaş gruplarında matriks yapısının yoğunlaştığı, fibrotik karakterin belirginleştiği ve lameller organizasyonun düzenliliğini kaybettiği saptanmıştır.Sonuç: Histokimyasal boyama teknikleri, IVD yaşlanması ve dejenerasyonu sürecinde meydana gelen hücresel ve ekstrasellüler matriks değişikliklerinin ayrıntılı olarak belirlenmesinde etkili yöntemlerdir. Bu yöntemler, yaşa bağlı yapısal değişikliklerin karakterizasyonuna katkı sağlamakta ve dejeneratif sürecin histopatolojik değerlendirilmesinde karşılaştırmalı çalışmalar için değerli bir temel oluşturmaktadır.
