Tuğba URAL
Sağlık Bakım ve Rehabilitasyon Dergisi - 2026;5(2):68-83
İşitme kaybı, bireyin iletişim becerileri, dil gelişimi ve sosyal katılımı üzerinde önemli etkileri olan bir halk sağlığı sorunudur. İşitsel rehabilitasyon, bu etkileri azaltmayı ve bireyin iletişimsel işlevselliğini artırmayı amaçlayan çok boyutlu bir süreç olup, günümüzde biyopsikososyal model çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu bağlamda, bireyin yalnızca işitsel performansı değil, aynı zamanda çevresel ve ailesel faktörlerle etkileşimi de rehabilitasyon sürecinin temel bileşenleri arasında yer almaktadır. Bu derleme, işitme kaybı olan çocuk ve yetişkinlerde işitsel rehabilitasyona odaklanmakta ve erken müdahale, işitme cihazı ve koklear implant kullanımı ile iletişim temelli rehabilitasyon süreçlerinde aile katılımının rolünü vurgulamaktadır. Literatür bulguları, aile katılımının özellikle çocukluk döneminde dil gelişimi, iletişim becerileri ve yaşam kalitesi üzerinde anlamlı olumlu etkiler sağladığını göstermektedir. Aile merkezli erken müdahale programlarının, ebeveyn-çocuk etkileşimini güçlendirdiği, bakım verenlerin öz yeterliliğini artırdığı ve gelişimsel çıktıları iyileştirdiği bildirilmektedir. Bununla birlikte, aile odaklı yaklaşımların etkileri yalnızca çocuklarla sınırlı olmayıp, yetişkin bireylerde de rehabilitasyon sürecine uyumu artırmakta ve aile üyelerinde görülen üçüncü taraf engelliliği azaltmaktadır. Ancak bu yaklaşımların klinik uygulamalara entegrasyonunda, aile katılımının sınırlı kalması, rol belirsizlikleri ve sosyokültürel farklılıklar gibi çeşitli güçlükler bulunmaktadır. Sonuç olarak, işitsel rehabilitasyonda aile odaklı yaklaşımlar etkili ve gerekli bir model olmakla birlikte, bu yaklaşımın başarısı bireyselleştirilmiş, kültürel olarak duyarlı ve kanıta dayalı müdahale süreçlerinin geliştirilmesine bağlıdır. Bu doğrultuda, aile-profesyonel iş birliğinin güçlendirilmesi ve aile katılımını destekleyen yapılandırılmış uygulamaların yaygınlaştırılması önem taşımaktadır.
