GAMZE DEMİREL, NAZİK MEZİYET DİLEK
Genel Tıp Dergisi - 2025;35(4):681-695
Amaç: Kanser, dünya çapında önde gelen bir ölüm nedenidir ve özellikle işlenmiş et tüketimi gibi diyet faktörleri artan kanser riski ile ilişkilendirilmektedir. Bu çalışma, bibliyometrik bir yaklaşım kullanarak işlenmiş et ve kanser üzerine yapılan araştırmaların genel görünümünü sistematik bir şekilde analiz etmeyi, araştırma trendlerini, önemli katkıda bulunanları ve ortaya çıkan temaları değerlendirmeyi amaçlamıştır. Yöntemler: Web of Science Core Collection veri tabanı kullanılarak 1982’den 2025’e kadar yayımlanan 1.536 yayını içeren bir bibliyometrik analiz gerçekleştirilmiştir. "İşlenmiş et," "kürlenmiş et," "emülsifiye et," "kanser," "tümör," "karsinom," "malign" ve "kanserojen etki" gibi anahtar kelimeler kullanılmıştır. Analiz, atıf haritalaması, trend belirleme ve önde gelen ülkelerin, dergilerin ve yazarların katkılarını içermiştir. Bulgular: Epidemiyolojik çalışmalar araştırmaya hâkim olmuş ve işlenmiş et tüketimi ile özellikle kolorektal kanser riski arasında tutarlı bir ilişki gösterilmiştir. Belirlenen anahtar konular arasında nitrozaminler, N-nitroso bileşikleri ve yüksek sıcaklıkta pişirme yöntemleri yer almıştır. Amerika Birleşik Devletleri en yüksek yayın oranına (yüzde 23,1) sahip ülke olmuştur. Son dönem trendleri, nedensellik çıkarımı için Mendel rastgeleleştirme çalışmalarının kullanımını ve diyet kılavuzlarında sürdürülebilirliğe artan odaklanmayı ortaya koymuştur. Sonuçlar: İşlenmiş et tüketimi, artan kanser riski ile tutarlı şekilde ilişkilendirilmekte olup, bütüncül diyet kalıplarının önemini vurgulamaktadır. Gelecekteki araştırmaların sürdürülebilir et üretimine, yenilikçi koruma yöntemlerine ve dengeli diyet müdahalelerine odaklanarak halk sağlığı ve çevresel sürdürülebilirliğin teşvik edilmesi gerektiği belirtilmiştir.
