CANAY DOĞULU
Klinik Psikoloji Dergisi - 2022;6(2):213-231
Kaderciliğin sağlıkla ilgili çeşitli davranışların psikolojisi üzerindeki rolüne odaklanan araştırmalardaki artışa, kaderciliğin kavramsallaştırılmasına ve değerlendirilmesine yönelik çeşitli çabalar eşlik etmiştir. Konunun davranış değişikliği üzerindeki etkileri açısından sahip olduğu önem, kaderciliğin daha iyi kavramsallaştırılması ve ölçülmesi ihtiyacını ortaya koymuştur. Bu çalışmada, ağırlıklı olarak Müslüman ve toplulukçu bir kültürde genel kaderciliğe (GKAD) yönelik inançları ölçmek için güvenilir ve geçerli bir öz bildirime dayalı Türkçe bir aracın geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, sosyal medya platformlarından kartopu örneklemesiyle ulaşılan 361 yetişkin katılımcının (Ort.yaş = 32.49, Syaş = 12.97) yer aldığı bir ölçek geliştirme çalışması yapılmıştır. 62 GKAD maddesiyle yapılan açımlayıcı faktör analizleri, toplam varyansın %59.89’unu açıklayan 58 maddelik yedi boyutlu bir yapı ortaya koymuştur. Elde edilen bu çoklu boyut yapısı kader, işlevsellik, çaresizlik, kontrol edilemezlik, biçilen değer, şans ve boyun eğme alt ölçekleriyle temsil edilmiştir. GKAD alt ölçeklerinin .74 ile .95 arasında değişen Cronbach alfa katsayıları ölçeğin iç tutarlığa sahip olduğunu göstermiştir. Alt ölçeklerin dışsal kontrol yönelimi, adil dünya inancı ve dindarlık değişkenleri ile anlamlı ve beklenen yöndeki korelasyonları ölçeğin yapı geçerliliğini destekler niteliktedir. Genel olarak, bulgular GKAD Ölçeğinin kadercilik inançlarındaki bireysel farklılıkları ölçmede güvenilir ve geçerli bir öz bildirim aracı olduğunu göstermiştir. Geliştirilen bu ölçek, kaderciliğin davranış değişikliğinin psikolojisi üzerindeki etkisini anlamayı amaçlayan ve bulguların sosyal ve pratik sorunlar bağlamında bireylerin ve toplulukların işleyişini iyileştirmek açısından doğurgulara sahip gelecek araştırmalarda kaderciliğin çok yönlü yapısını ölçmek için kullanılabilir.
