Eda SAVRAN, Merve Deniz PAK GÜRE
Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi - 2026;11(1):19-36
Amaç: Bu çalışma, Türkiye'de kadın sağlığına yönelik mindfulness temelli müdahaleleri konu alan lisansüstü tezleri sistematik olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde 2015 -2024 yılları arasında yayımlanan tezler "mindfulness"/"bilinçli farkındalık" ve "kadın sağlığı" anahtar sözcükleriyle taranmış, PRISMA akışına göre değerlendirilen 694 kayıttan uygunluk ölçütlerini karşılayan 11 tez incelemeye alınmıştır. Tezlerin bibliyografik bilgileri (tez numarası, başlık, ya zar, yıl, tez türü, üniversite, anabilim dalı, dil, konu) ile müdahale hedef grubu/profili, müdahale türü, oturum sıklığı -süresi, deney -kontrol düzeni ve elde edilen sonuçlar gibi değişkenler açısından içerik analizi yapılmıştır. Bulgular: Kadın sağlığına yönelik mindfulness temelli müdahalelere ilişkin tez üretiminin yıllar içinde arttığı; çalışmaların ağırlıkla hemşirelik, psikiyatri, rekreasyon, klinik psikoloji ve ebelik anabilim dallarında yoğunlaştığı saptanmıştır. Tezlerdeki araştırma desenlerinin ço ğu karma yöntemdir; uygulamalar çoğunlukla yüz yüze yürütülmüştür. Müdahaleler; gebelik, doğum, postpartum ve menopoz dönemindeki kadınlar, meme kanseri tanısı/tedavisi olanlar, cinsel işlev bozukluğu yaşayanlar, kadın sığınma evlerinde kalanlar, sporcular ve üniversite öğrencileri üzerinde uygulanmıştır. Müdahale içeriği çoğunlukla Bilinçli Farkındalık Temelli Stres Azaltma Programı (MBSR) bağlamında (nefes, beden taraması, sessiz farkındalık/meditasyon, öz -şefkat) hedef gruba göre uyarlanmıştır. Tezlerde bildirilen etkiler; stres, anksiyete, depresyon, doğum korkusu ve travma sonrası stres belirtilerde azalma; vazo -motor ve sinirsel semptomlarda iyileşme; öz -şefkat, benlik saygısı, stresle başa çıkma becerileri, beden algısında ve yaşam kalitesinde artış; yorgunluk ve uyku sorunlarında iyileşme yönündedir. Sonuç: İncelenen tezler mindfulness temelli müdahalelerin kadın sağlığında hem iyileştirici hem de önleyici potansiyel taşıdığını göstermektedir. Yaş, engellilik durumu, sosyoekonomik statü, göç, kırsal -kentsel yerleşim, eğitim düzeyi ve sağlık durumu gibi kesişen belirleyiciler ekseninde farklı popülasyonlarda bu müdahalelerin geliştirilmesi önerilebilir.
