Esra ECEMİŞ, Meltem UĞURLU
Bütünleyici ve Anadolu Tıbbı Dergisi - 2026;7(2):54-71
Amaç: Kadın sağlığı, yaşamın farklı evrelerinde ortaya çıkan hormonal, fizyolojik ve psikososyal değişimlere bağlı olarak çok yönlü bakım gereksinimlerini kapsamaktadır. Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları arasında yer alan akupunktur ve akupresür, son yıllarda kadın sağlığında semptom yönetimini desteklemek amacıyla giderek daha fazla kullanılmaktadır. Bu derlemenin amacı, kadın sağlığının farklı dönemlerinde akupunktur ve akupresür uygulamalarının kullanım alanlarını ve etkinliğine ilişkin güncel bilimsel kanıtları değerlendirmektir. Yöntem: Bu çalışma anlatısal (narrative) derleme olarak hazırlanmıştır. Literatür taraması PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar ve Cochrane Library veri tabanlarında 1 Ocak 2011 - 22 Temmuz 2026 tarihleri arasında yayımlanan Türkçe ve İngilizce çalışmalar üzerinde gerçekleştirilmiştir. Taramada "akupunktur (acupuncture), akupresür (acupressure), kadın sağlığı (women's health), gebelik (pregnancy), infertilite (infertility) ve menopoz (menopause)" anahtar kelimeleri kullanılmıştır. Toplam 467 yayına ulaşılmış, tekrar eden kayıtların çıkarılmasının ardından başlık, özet ve tam metin değerlendirmeleri sonucunda dâhil edilme ölçütlerini karşılayan 79 kaynak derlemeye alınmıştır. Kadın sağlığı kapsamında akupunktur veya akupresür uygulamalarını inceleyen randomize kontrollü çalışmalar, sistematik derlemeler ve meta-analizler değerlendirilirken: olgu sunumları, editöre mektuplar, kongre özetleri ve konu dışı çalışmalar dışlanmıştır. Bulgular: Literatür bulgular, akupunktur ve akupresürün dismenore, premenstrüel sendrom, endometriozis, polikistik over sendromu, infertilite, gebelik, doğum, postpartum dönem ve menopoz süreçlerinde özellikle ağrı yönetimi, bulantı-kusma kontrolü, stres ve anksiyetenin azaltılması ile yaşam kalitesinin desteklenmesinde yararlı olabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte, çalışmalar arasındaki metodolojik farklılıklar, örneklem büyüklüklerinin sınırlı olması ve uygulama protokollerindeki heterojenlik nedeniyle mevcut kanıtların kesinliği sınırlıdır. Sonuç: Akupunktur ve özellikle noninvaziv bir uygulama olan akupresür, kadın sağlığında semptom yönetimini destekleyebilecek geleneksel ve tamamlayıcı yaklaşımlar arasında yer almaktadır. Bununla birlikte, bu uygulamaların klinik kullanımı güncel mevzuat doğrultusunda yürütülmeli ve etkinlik ile güvenilirliklerinin daha güçlü biçimde ortaya konulabilmesi için yüksek metodolojik kalitede, geniş örneklemli randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır.
