Edip KAYA, Mustafa Özkan FIRAT
Eskişehir Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Halk Sağlığı Dergisi - 2026;11(2):134-148
Bu çalışmada, özellikle yerel olarak yaygın olarak karşılaşılan kültürel faktörlere odaklanarak, kadına yönelik aile içi şiddetin (KYŞ) yaygınlığı ve belirleyicileri araştırılmıştır. Ayrıca, KYŞ'nin ve bu kültürel faktörlerin kadınların ruh sağlığı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Kesitsel tipteki çalışma, 15 Şubat-15 Mart 2024 tarihleri arasında Ağrı il merkezinde ikamet eden 15-49 yaş aralığındaki 659 kadınla yürütülmüştür. KYŞ ve ruh sağlığı semptomlarını ölçmek için sırasıyla Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Ölçeği ve Depresyon Anksiyete ve Stres Ölçeği-21 kullanılmıştır. Ön analiz olarak Pearson korelasyon analizleri kullanılmış, KYŞ ve ruh sağlığı semptomlarının yordayıcılarını belirlemek için hiyerarşik doğrusal regresyon analizleri kullanılmıştır. Bulgular, kadınların %23,5'inin fiziksel şiddete maruz kaldığını, %31,4'ünün ise fiziksel olmayan türde aile içi şiddet yaşadığını ortaya koymuştur. Hiyerarşik doğrusal regresyon analizleri, kültürel faktörler arasında görücü usulü ile evlilik (beta=-0,181) ve geniş ailede yaşamanın (beta=0,097) KYŞ'yi belirlediğini ortaya koymuştur. Ayrıca, eşin eğitim düzeyinin düşük olması (beta=-0,230), ailenin aylık gelirinin düşük olması (beta=-0,105) ve psikiyatrik hastalık öyküsünün olması (beta=0,330) KYŞ'yi öngören bireysel ve ailevi faktörler olarak bulunmuştur. Ruh sağlığı sonuçlarının öngörücülerine ilişkin analizler, aile içi KYŞ'nin, psikiyatrik hastalık öyküsünün ve eşle yaş farkının kadınların tüm ruh sağlığı sonuçlarını (depresyon, anksiyete, stres) güçlü bir şekilde belirlediğini ortaya koydu. Ayrıca, eş yaşının yüksek olması kaygıyı, eş eğitim düzeyinin yüksek olması ise depresyon, stres ve toplam DASS puanlarını belirledi. Bu çalışmanın bulguları, KYŞ'yi azaltma ve kadınların ruhsal iyilik hallerinin sağlama çabalarının bireysel, ailevi ve kültürel faktörleri dikkate alan kapsamlı bir yaklaşım gerektirdiğini vurgulamaktadır.
