DİLEK KAYA-AKYÜZLÜ, ZELİHA KAYAALTI
Journal of Research in Pharmacy - 2015;19(3):232-237
Giderek artan kullanımı nedeniyle biyolojik örneklerde bağımlılık yapan maddelerin hızlı ve doğru analizi, klinik ve adli toksikoloji için oldukça önemlidir. Bu maddelerin analizinde kullanılan biyolojik örneklerin kendilerine özgü avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır. Genellikle kullanılan idrar örnekleri bilinmeyen maddelerin tanımlanmasında, diğer biyolojik örneklerle karşılaştırıldığında daha fazla madde konsantrasyonuna sahip olması nedeniyle tercih edilmektedir. Bununla birlikte, idrar örnekleri ile çalışıldığında araştırılan maddelerin metabolitlerinin de bilinmesi ve tanımlanması gerekmektedir. Nispeten homojen bir yapıya sahip olan kan örnekleri ile çalışıldığında ise, bozunmamış madde tespit edilebileceği gibi araştırılan maddenin miktarı da tayin edilebilmektedir. Kan örneklerinin sadece uzman personel tarafından steril bir ortamda alınması gerekliliği, kan örnekleri ile çalışmayı güçleştirmektedir. Sadece yakın dönem kullanım hakkında bilgi alınabilen kan ve idrar örneklerinin aksine, saç örnekleri, alınmış olan madde vücuttan atıldıktan uzun süre sonra bile madde kullanımına yönelik bilgi verebilen ve bu yönüyle adli olaylarda önemli ve belirleyici bir delil olarak kullanılabilmektedir. Saç örneklerinin sağladığı diğer avantajlar ise oldukça az bir örneklem miktarına (0,1g) imkân tanıması, invazif bir işlem içermemesi ve saklama koşulları açısından kolaylıklar sunmasıdır. Son yıllarda solunum havasında amfetamin, metadon ve tetrahidrokannabinol gibi bağımlılık yapan maddelerin tespit edilebilmesi, solunum havasının alkol analizi gibi bağımlılık yapan madde analizinde de kullanılabilmesini gündeme getirmiştir. Diğer biyolojik örneklerin toplanmasının zor olduğu durumlarda, alternatif olabilecek solunum havasındaki aerosol parçacıklarının taşınabilen aletlerle toplanabilmesi olay yerinde tespit yapabilme olanağı sunmaktadır. Bu derlemede, bağımlılık yapan madde analizinde kullanılan kan, idrar, saç ve solunum havası örneklerinin avantajları ve dezavantajları ayrıntılı bir şekilde irdelenecektir.
