Seher ÇAKMAK, Sevda UZUN
Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi - 2026;42(2):310-321
Amaç: Oral mukozit, kanser hastalarında en yaygın semptomlardan biridir. Propolis, kanser hastalarında oral mukoziti önlemek ve/veya yönetmek amacıyla kullanılmaktadır. Bu çalışma, kanser hastalarında oral mukozitin önlenmesi ve tedavisinde propolisin etkinliğini ortaya koymak amacı ile yapılmıştır. Yöntem: Bu sistematik derleme ve meta-analiz için literatür taraması Kasım 2024'e kadar, yıl sınırlaması yapılmaksızın PubMed, Web of Science, EBSCOhost, Google Akademik ve Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Tez Merkezi veri tabanlarında gerçekleştirilmiştir. Tarama sonucunda elde edilen çalışmalar dahil edilme ve dışlanma kriterlerine göre değerlendirilmiş ve toplam 5 araştırma meta-analize dâhil edilmiştir. Verilerin sentezinde meta-analiz ve öyküsel anlatım yöntemleri kullanılmıştır. Bulgular: Meta-analiz kapsamında yer alan 5 çalışmanın sonuçları değerlendirildiğinde, propolis kullanımının kanser hastalarında oral mukozitin önlenmesi ve tedavisinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğu belirlenmiştir (SMD= -0,944; %95 GA: -1,314 - -0,574; Z = -5,303; p< 0,001). Heterojenlik analizi sonucunda I² = %54,9 bulunmuş olup çalışmalar arasında orta düzeyde heterojenlik olduğu görülmüştür. Etki büyüklüğü hesaplamalarında Cohen's d yöntemi kullanılmış ve rastgele etkiler modeline göre ortalama etki büyüklüğü ES= -0,944 olarak hesaplanmıştır. Cohen'in etki büyüklüğü sınıflamasına göre bu değer geniş düzeyde etkiyi göstermektedir. Bu sonuçlar, propolis kullanılan gruplarda oral mukozitin önlenmesi ve tedavisinin kontrol gruplarına kıyasla daha etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç: Bu çalışma, kanser hastalarında oral mukozitin önlenmesi ve yönetiminde doğal bir ürün olan propolisin potansiyel olarak yararlı bir destekleyici yaklaşım olabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte, propolisin klinik etkinliğinin daha güçlü kanıtlarla ortaya konabilmesi için daha büyük örneklemli ve iyi tasarlanmış randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır. Ayrıca, propolisin güvenli kullanımına ilişkin kanıta dayalı klinik rehberlerin geliştirilmesi, destekleyici bakım uygulamalarının güçlendirilmesine katkı sağlayabilir.
