ÖZKAN UĞUZ, EBRU GÜLCAN, SİMAY YENİGÜN
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi - 2025;10(2):283-288
Amaç: Bu sistematik derlemenin amacı, kanser hastalarında öz-aşkınlık ile ilişkili faktörleri araştıran çalışmaları analiz etmektir. Gereç ve Yöntem: Çalışma, EBSCOhost, Web of Science, PubMed, Scopus ve Wiley Online Library veri tabanlarında, Aralık 2023’e kadar olan tarih aralığı sınırlandırılarak ve "neoplazm", "kanser", "tümör", "karsinom", "öz aşkınlık", "korelasyon", "faktörler", "öngörücü", "ilişki", "birliktelik" ve "belirleyici" anahtar kelimeleri ile elektronik olarak arama yapılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Bu sistematik incelemeye, dahil edilme kriterlerini karşılayan 1013 hastayı içeren sekiz makale dahil edilmiştir. Tüm çalışmalar tanımlayıcı bir tasarıma sahiptir. Bu çalışmalarda "Öz Aşkınlık Ölçeği (STS)" ve "Mizaç ve Karakter Envanteri Gözden Geçirilmiş-Öz Aşkınlık (TCI-R-ST) veri toplama araçları kullanılmıştır. Sonuçlar, öz aşkınlığın kanser hastalarında iyimserlik, sosyal destek, sorun odaklı başa çıkma, duygusal iyi olma hali, yaşam kalitesi, güç, manevi iyi olma hali, bilişsel kaçınma, mücadele ruhu, kadercilik ve dayanıklılık ile pozitif yönde ilişkili olduğunu göstermiştir. Öte yandan, belirsizlik, ağrı sıklığı, ağrı şiddeti, uykusuzluk, yorgunluk, konsantrasyon, dış görünüş, çaresizlik-umutsuzluk, endişeli meşguliyet ile öz aşkınlık arasında negatif bir korelasyon bulunmuştur. Son olarak, kanser evresi ile öz aşkınlık arasında bir korelasyon bulunmuştur. Sonuç: Sağlığa ilişkin, hastalığa ilişkin ve psikososyal değişkenler kanserli hastalarda öz aşkınlık ile ilişkilidir. Araştırmamız, bu bulguların onkoloji hemşireleri tarafından kanserli hastalara yönelik sağlığı geliştirme ve önleme stratejilerinin geliştirilmesinde kullanılabileceğini göstermektedir.
