Remzi EKİCİ, Ahmet UYGUN
Güncel Gastroenteroloji - 2025;27(3):99-110
Fekal mikrobiyota transplantasyonu, sağlıklı donörlerden elde edilen dışkı materyalinin işlenerek hastaya uygulanması yoluyla bağırsak mikrobiyal ekosistemini yeniden düzenlemeyi amaçlayan bir tedavi yaklaşımıdır. Son on yılda özellikle tekrarlayan Clostridium difficile enfeksiyonunda etkinliği gösterilmiş; bunun yanında bağırsak mikrobiyotası ile ilişkili çok sayıda sistemik hastalıkta potansiyel rolü araştırılmıştır. Bağırsak-karaciğer aksı, portal dolaşım ve safra asidi metabolizması aracılığıyla bağırsak bariyeri, mikrobiyal ürünler, inflamasyon ve immün yanıtların karaciğer hastalıklarının gelişimi ve progresyonu üzerindeki etkisini açıklar. Disbiyozis ve artmış bağırsak geçirgenliği; bakteriyel translokasyon, endotoksemi ve proinflamatuvar yolakların aktivasyonu üzerinden kronik viral hepatitler, alkol ilişkili karaciğer hastalığı, metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı, otoimmün karaciğer hastalıkları, primer sklerozan kolanjit, karaciğer sirozu, ilaçlara bağlı karaciğer hasarı ve hepatosellüler karsinom gibi tablolarla ilişkilendirilmiştir. Bu derlemenin amacı, bağırsak mikrobiyotası ve bağırsak-karaciğer aksı bağlamında fekal mikrobiyota transplantasyonunun kronik karaciğer hastalıklarındaki güncel kanıtlarını, olası mekanizmalarını, klinik sonuçlarını ve güvenlilik verilerini özetlemek; ayrıca karaciğer nakli alıcılarında enfeksiyon yükü ve immün supresyon koşullarında bu yaklaşımın potansiyel yerini ve araştırma gereksinimlerini tartışmaktır. Mevcut bulgular umut verici olmakla birlikte, standardizasyon, uzun dönem güvenlilik ve hasta seçimi için çok merkezli, prospektif çalışmalara ihtiyaç devam etmektedir.
