Elvan HORTAÇ İŞTAR, Jülide Sedef GÖÇMEN, Hikmet Eda ALIŞKAN
Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi - 2026;83(3):205-214
Amaç: Enterobacterales takımında karbapenemaz üreten çoklu ilaca dirençli (ÇİD) izolatların sıklığı giderek artmaktadır. Bu nedenle karbapenem direncinin ve direnç mekanizmalarının izlenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, fenotipik olarak karbapenemlere azalmış duyarlılık gösteren Enterobacterales izolatlarında karbapenemaz genlerinin varlığının ve çeşitliliğinin polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) yöntemiyle belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmaya, çeşitli klinik örneklerden izole edilen ve karbapenemlerden en az birine karşı artmış minimum inhibitör konsantrasyon (MİK) değeri gösteren 75 Enterobacterales izolatı dahil edilmiştir. Karbapenemaz genleri üç multipleks PCR reaksiyonuyla araştırılmıştır. Birinci reaksiyonda blaIMP, blaVIM ve blaSPM; ikinci reaksiyonda blaNDM, blaKPC, blaOXA ve blaBIC; üçüncü reaksiyonda ise blaAIM, blaGIM, blaSIM ve blaDIM genleri incelenmiştir. Bulgular: İncelenen 75 izolatın 53 (%70,7)'ünde en az bir karbapenemaz geni saptanmıştır. Karbapenemaz geni saptanan izolatların 31 (%58,5)'inde blaOXA-48, 18 (%34,0)'inde blaVIM, dokuzunda (%17,0) blaBIC, üçünde (%5,7) blaSPM, ikisinde (%3,8) blaIMP ve ikisinde (%3,8) blaDIM pozitifliği belirlenmiştir. Bazı izolatlarda birden fazla karbapenemaz geni birlikte saptanmıştır. İzolatların hiçbirinde blaNDM, blaAIM, blaGIM, blaSIM veya blaKPC geni saptanmamıştır. Kalan 22 izolat (%29,3) araştırılan karbapenemaz genlerinin tümü açısından negatif bulunmuştur. Sonuç: Karbapenem direnci, Enterobacterales kaynaklı enfeksiyonların tedavisini güçleştiren ve morbidite ile mortaliteyi artırabilen önemli bir halk sağlığı sorunudur. Karbapenemaz üreten izolatların laboratuvarlarda hızlı ve doğru biçimde belirlenmesi, uygun tedavinin yönlendirilmesi ve enfeksiyon kontrol önlemlerinin uygulanması açısından önemlidir. Bu çalışmada blaOXA-48 en sık saptanan karbapenemaz geni olmuştur. Sürveyans çalışmalarında daha az araştırılan ve genellikle sporadik olarak bildirilen blaBIC geninin görece yüksek oranda saptanması dikkat çekicidir. Bu bulgunun doğrulanması ve bölgesel yayılımının değerlendirilmesi için daha geniş örneklemli, moleküler epidemiyolojik çalışmalara gereksinim bulunmaktadır. Elde edilen bulgular, karbapenemlere azalmış duyarlılık gösteren Enterobacterales izolatlarındaki direnç mekanizmalarının izlenmesine ve ulusal sürveyans çalışmalarının kapsamının geliştirilmesine katkı sağlayabilir.
