Selahattin ÜNLÜ, Yeliz ÇETİNKOL, Melahat GÜRBÜZ, Merve ÇETİN, Gülcan GENCER
Mikrobiyoloji Bülteni - 2026;60(1):14-27
Karbapeneme dirençli Enterobacterales (CRE), küresel sağlık otoritelerince öncelikli tehdit olarak tanımlanan ve tedavisi güç enfeksiyonlara neden olan patojenlerdir. Artan direnç oranları, mevcut antibiyotiklerin etkinliğini sınırlamakta ve mortalite riskini artırmaktadır. Sefiderokol, yenilikçi bir siderofor sefalosporin olup hem serin hem de metallo- beta-laktamazlara karşı geniş spektrumlu in vitro etki göstermekte ve klasik direnç mekanizmalarına karşı büyük ölçüde stabil kalmaktadır. Bu çalışmada, sefiderokolün in vitro etkinliği; üç yöntemle [sıvı mikrodilüsyon (SMD) temelli ticari ComASP(R) paneli, gradiyent şerit ve disk difüzyon] yapılan duyarlılık testlerinin uyumu ile başlıca karbapenemaz genleri ve seftazidim/avibaktam (CZA) duyarlılığıyla ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya, 2023-2024 döneminde tek merkezde izole edilen 100 karbapenem dirençli Enterobacterales izolatı dahil edilmiştir. Tür tanımlaması VITEK 2 sistemiyle yapılmıştır. Sefiderokol duyarlılığı, SMD temelli ticari ComASP(R) paneli, gradiyent şerit test ve disk difüzyon yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Moleküler düzeyde, gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu ile beş temel karbapenemaz geni (blaOXA-48, blaKPC, blaNDM, blaVIM, blaIMP) taranmıştır. Duyarlılık testleri arasında kantitatif ve kategorik uyum, Passing-Bablok ve Deming regresyon analizleriyle değerlendirilmiştir. Cohen's kappa, McNemar testi ve hata türleri (majör, çok majör) analiz edilmiştir. CZA duyarlılığı ile genetik bulgular karşılaştırılarak ek analizler yapılmıştır. SMD'de izolatların %99'u sefiderokole duyarlı, %1'i dirençli bulunmuştur; gradiyent şerit testinin sonuçları SMD ile kategorik olarak aynı saptanmıştır. Disk difüzyon testinde izolatların %92'si duyarlı, %8'i dirençli olarak sınıflandırılmıştır. Disk difüzyonun SMD'ye göre majör hata oranı %7, çok majör hata oranı %0 ve kategorik uyumu %93 bulunmuştur; kappa testi ile zayıf uyum saptanmış ve McNemar testiyle disk difüzyon ile SMD arasında kategorik sonuçlarda istatistiksel olarak anlamlı uyumsuzluk olduğu gösterilmiştir (p= 0.016). Gradiyent şerit test ile SMD arasında orta düzey korelasyon saptanmış; gradiyent test MİK'lerinin SMD'ye kıyasla sistematik olarak daha düşük seyrettiği görülmüştür. CZA için duyarlı ve dirençli oranları sırasıyla %47 ve %53 olarak bulunmuştur; CZA'ya dirençli 53 izolatın %98'inin sefiderokole duyarlı kaldığı belirlenmiştir (McNemar p< 0.001). Moleküler analizde OXA-48 için %64, KPC için %25, NDM için %48, VIM için %7 ve IMP için %18 pozitiflik saptanmıştır; sefiderokol direnci ile spesifik gen varlığı arasında bir ilişki gözlenmemiştir. Çok değişkenli modellerde yalnızca OXA-48 varlığı ile CZA direnci arasındaki ilişki anlamlı bulunmuştur (p= 0.001). Sefiderokol, CRE izolatlarında çok yüksek in vitro aktivite göstermiş ve CZA'ya dirençli suşların büyük kısmında etkisini korumuştur. Ancak disk difüzyon testinin, özellikle sınır zonlarda majör hata riski nedeniyle dikkatle yorumlanması gerektiği değerlendirilmiş; kritik olgularda SMD ile doğrulama önerilmiştir.
