Duygu SARI AK, Nazlı HELVACI KURT, Alev KURAL, Yağmur GÜZEL, Nigar OMAROVA, Rahime Nurbanu BAKIR, Demet EKİN, Fatih CON, Süleyman AYCAN, Ülkan ÇELİK
Hamidiye Medical Journal - 2026;7(3):184-191
Amaç: Kardiyopulmoner baypas (KPB), kalp cerrahisinde yaygın olarak kullanılmakla birlikte, oksidatif stres, enflamasyon ve nörolojik komplikasyonlarla ilişkilidir. Bu çalışmada, nöronal plastisite ile ilişkili büyüme ile ilişkili protein 43 (GAP43) ve neuregulin-1 (NRG1) düzeylerindeki perioperatif değişimlerin, oksidatif stres ve enflamatuvar belirteçlerle birlikte değerlendirilmesi amaçlandı. Gereç ve Yöntemler: KPB uygulanan 41 hasta (32 erkek, 9 kadın) çalışmaya dahil edildi. Ameliyat öncesi ve sonrası alınan kan örneklerinde GAP43, NRG1, beyin kaynaklı nörotrofik faktör (BDNF) ve osteoprotegerin (OPG) düzeyleri enzime bağlı immünosorbent analiz ile ölçüldü. Toplam oksidan durum (TOS) ve toplam antioksidan durum (TAS) değerleri spektrofotometrik yöntemlerle değerlendirildi. Sirtuin 2 (SIRT2) ve C-X3-C motifli kemokin ligand 1 (CX3CL1) ekspresyonları Western blot ile analiz edildi. İstatistiksel değerlendirmede uygun parametrik ve non-parametrik testler kullanıldı. Bulgular: GAP43 düzeylerinde ameliyat sonrası anlamlı azalma saptandı (p < 0,05) ve bu değişimin erkek hastalarda daha belirgin olduğu görüldü. NRG1 düzeylerinde genel olarak anlamlı fark izlenmezken, kadınlarda azalma, erkeklerde artış eğilimi dikkat çekti. Erkek hastalarda OPG düzeyleri artış gösterdi. TOS düzeyleri her iki cinsiyette artarken, TAS düzeylerinde değişiklik gözlenmedi. Western blot analizinde SIRT2 ekspresyonunun kaybolduğu, CX3CL1'in ise ameliyat sonrası belirgin olarak arttığı saptandı. Bu bulgular, KPB'nin oksidatif stres ve enflamasyonla birlikte nöronal yanıtları da etkilediğini göstermektedir. Sonuç: Bu bulgular, kardiyopulmoner baypasın nörorejeneratif ve enflamatuvar süreçler arasındaki dengeyi bozabileceğini ve bunun postoperatif nörokognitif disfonksiyona katkıda bulunabileceğini düşündürmektedir. Gözlenen biyobelirteç değişimleri, erken risk değerlendirmesi ve hedefe yönelik nöroprotektif stratejilerin geliştirilmesi için potansiyel bir temel sunmaktadır.
