Özge Selin ÇEVİK, Didem DERİCİ
Lokman Hekim Dergisi - 2026;16(3):961-969
Amaç: Refah değerlendirmesinin çok yönlü doğası, farklı refah boyutlarının (3R'ler) nasıl önceliklendirildiğini ve tartışıldığını anlamak için metin madenciliği yaklaşımlarıyla analiz edilebilecek zengin bir metinsel içerik oluşturur. Metin madenciliği yöntemleri, konu modelleme yaklaşımları ve hayvan refahı araştırmalarındaki güncel uygulamaların sistematik bir incelemesi aracılığıyla hesaplamalı metin analizinin kemirgen çalışmalarında refah kavramlarının nasıl ele alındığını anlamadaki hem potansiyelini hem de zorluklarını vurgulamaktadır. Bu çalışma, özellikle sıçan ve fare gibi kemirgen modellerini içeren çalışmalarda, bilimsel literatürde hayvan refahı kavramının nasıl ele alındığını metin madenciliği teknikleri kullanarak incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: PubMed veri tabanında "animal welfare", "3R principle", "rat, mice, mouse" anahtar kelimeleri içeren bir arama protokolü uygulanmış ve 828 çalışmaya ulaşılmıştır. Metin madenciliği ile kelime sıklığı, kelimeler arası ilişkiler, duygu analizi yapılmış olup, analizler için R (v4.5.1) programlama dilinden yararlanılmıştır. Bulgular: Metin, 2633 terimden oluşan bir veri kümesi üzerinde analiz edilmiştir ve farelerin diğer türlere göre daha sık yer aldığı görülmüştür. Kelime bulutu oluşturulmuş ve sık kullanılan terimler arasında güçlü ilişkiler tespit edilmiştir. Duygu sınıflandırma modeli maksimum hassasiyet ve duyarlılığa ulaşmış; hem negatif hem de pozitif duygu sınıfları için duyarlılık değerleri 1,00 olarak bulunmuştur. Ortalama ve medyan duygu değerleri pozitif çıkmış, bu da genel olarak olumlu bir metin kümesine işaret etmektedir. Sonuç: Bulgularımız, kemirgen çalışmalarındaki refah tartışmalarının fareler tarafından domine edildiğini ve esas olarak iyileştirme (Refinement) ve azaltma (reduction) üzerine odaklandığını, buna karşın yerine koyma (Replacement) boyutlarının daha az temsil edildiğini göstermektedir. Bu bulgular, etik açıdan sorumlu ve bilimsel olarak titiz hayvan araştırmalarını ilerletmek için tüm 3R'lerin daha dengeli bir şekilde dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır.
