Arzu MİRZA, Hasan GÜL, Kerime ALTUNAY, Mustafa Sırrı KOTANOĞLU
Mikrobiyoloji Bülteni - 2026;60(3):343-376
Kırım-Kongo kanamalı ateşi (KKKA) Bunyavirales takımında, Nairoviridae ailesindeki Orthonairovirus cinsine ait virüsün neden olduğu, yaygın, kene kaynaklı viral hastalıktır. Bu çalışmada, 1 Ocak 2011 ile 31 Aralık 2023 tarihleri arasında KKKA tanısı ile Ankara ilinde takip ve tedavi edilen veya dış merkezden sevk edilen hastaların klinik özelliklerini, risk faktörlerini ve mortalitesini belirlemek amaçlanmıştır. 1 Ocak 2011 ile 31 Aralık 2023 tarihleri arasında KKKA ağ tabanlı bilgi sistemi İl Sağlık Müdürlüğü girişinden takip edilen KKKA kesin vaka tanımına uyan hastalar geriye dönük incelenmiştir. Hastaların sosyodemografik ve klinik özellikleri, fizik muayene ve laboratuvar bulguları, posteroranterior akciğer grafisi bulguları, verilen tedaviler, epidemiyolojik öykü, KKKA tanısı ile referans laboratuvara gönderilen kan veya vücut sıvılarında KKKA virüs için 'Enzyme Linked Immunosorbent Assay' ile çalışılan KKKA IgM ve KKKA IgG, revers transkriptaz polimeraz zincir reaksiyonu ile çalışılan KKKA virüs RNA birinci ve ikinci örnek sonuçları, sağkalım ve ölüm sonuçları kayıt edilmiştir. Ankara ilinde takip edilen 329 kesin KKKA vakası çalışmaya dahil edilmiştir. Olguların %40.4'ünün Ankara ilinde ikamet eden ve Ankara ilinde hastalık bulaşı olan, %59.6'sının Ankara ili dışı hastalık bulaşı olan olgular olduğu tespit edilmiştir. KKKA olgularının yaş ortancası 48 (minimum= 2- maksimum= 86), %58.1'inin erkek, %41.9'unun kadın, %35.9'unun çiftçilik-hayvancılık, %1.2'sinin sağlık çalışanı, %62.9'unun diğer meslek gruplarına sahip olduğu saptanmıştır. KKKA olgularının %82.05'inin kene tutunma öyküsü olduğu belirlenmiştir. KKKA olguları yıl içinde en fazla Temmuz ayında görülmüştür. KKKA olgularında en sık görülen semptomların halsizlik (%92.7), ateş (%82.1) ve yaygın vücut ağrısı (%72.6); en sık görülen fizik muayene bulgularının 38 dereceC'nin üstünde ateş (%63.5), taşikardi (%10.6) ve vajinal kanama (%11.2) olduğu saptanmıştır. En sık görülen laboratuvar bulgularının trombositopeni (%86.6), aspartat aminotransferaz (AST)/alanin aminotransferaz (ALT) yüksekliği (%80.5), lökopeni (%70.8) olduğu saptanmıştır. KKKA vaka fatalite oranı %7.3 olarak bulunmuştur. Çalışmamızda KKKA olgularının çoğunun diğer meslek gruplarına mensup olduğu, erkek, kene tutunma öyküsü olan, trombositopeni, AST/ALT yüksekliği, lökopeni ve spesifik olmayan semptomlara sahip olduğu görülmüştür. KKKA olgularında yaş, bilinç bozukluğu, gastrointestinal kanama, INR değerinin > 1.2 olması ölüm riskini artıran faktörler olarak bulunmuştur. Bu nedenle, çalışma bulgularımız doğrultusunda; özgül olmayan semptomlar, trombositopeni, AST/ALT yüksekliği ve lökopeni ile başvuran olgularda KKKA'nın ayırıcı tanıda göz önünde bulundurulmasının, erken tanıya, tedavinin hızla başlatılmasına, yoğun bakım gereksiniminin belirlenmesine ve bulaşın azaltılmasına katkı sağlayabileceği düşünülmüştür. Ayrıca yaş, bilinç bozukluğu, gastrointestinal kanama ve INR değeri 1.2 üstü ölüm riskini artıran faktörler KKKA olgu yönetiminde göz önünde bulundurulmalıdır.
