Sibel KIZIL, Gamze İMRE, Edanur ÇELİK, Serap SERTEL, Emel ONBAŞ
Klimik Dergisi - 2026;39(3):143-150
Amaç: Kızılırmak Nehri'nden alınan su örneklerinden izole edilen ve tanımlanan bakterilerin antibiyotiklere dirençlerinin yanı sıra genişlemiş spektrumlu beta-laktamaz (GSBL), AmpC ve karbapenemaz aktivitelerinin fenotipik ve genotipik olarak belirlenmesi amaçlandı. Yöntemler: Kızılırmak Nehri'nin 10 farklı bölgesinden steril şekilde su örnekleri alındı. Membran filtrasyon yöntemiyle izole edilen ve konvansiyonel yöntemlerle tanımlanan bakterilerin antibiyotiklere direnci disk difüzyon yöntemiyle değerlendirildi. Enterobacteriaceae familyasına ait bakterilerin GSBL, AmpC ve karbapenemaz aktiviteleri fenotipik ve genotipik olarak konvansiyonel polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) yöntemiyle belirlendi. Bulgular: Tanımlanan izolatların 2'si Escherichia coli, 6'sı Klebsiella aerogenes, 10'u Aeromonas hydrophila ve 2'si Mannheimia haemolytica idi. Enterobacteriaceae familyasına ait 8 izolatta en yüksek direnç, sefoksitin, amoksisilin, amoksisilin-klavulanik asit ve ampisilin için %100 oranında saptandı. Bunu sefotaksim %12.5 ile takip etti. A. hydrophila izolatlarında siprofloksasin ve seftazidime %10 direnç; M. haemolytica izolatlarında amoksisilin-klavulanik asit, nalidiksik asit ve tetrasiklin'e karşı %100 direnç saptandı. İzolatların fenotipik değerlendirmesinde, sefoksitine karşı %100 direnç ve dolayısıyla AmpC aktivitesi yönünden %100 pozitiflik; meropeneme karşı %100 duyarlılık ile karbapenemaz aktivitesi yönünden negatiflik görüldü. Hızlı antimikrobiyal duyarlılık testi (rapid antimicrobial susceptibility testing, RAST)'ne göre E. coli izolatlarının hiçbirinde GSBL saptanmazken; kombine disk yöntemine göre Enterobacteriaceae familyasında yer alan 5 K. aerogenes izolatı GSBL aktiviteleri yönünden pozitif bulundu (%83.3). Genotipik olarak ise GSBL genleri açısından TEM ve CTX-M-9 %100, CTX-M-1 ve OXA-1 %87.5, SHV geni %75 oranında; AmpC geni olan FOX %87.5 oranında pozitif idi. Karbapenemaz genleri (NDM, KPC, VIM, IMP, OXA-48) fenotipik sonuçlarla uyumluydu. Sonuç: Kızılırmak Nehri'nden izole edilen bakterilerde saptanan yüksek antibiyotik dirençliliği, nehir ekosisteminin dirençli bakteriler açısından önemli bir rezervuar olabileceğini gösterdi. Bölgedeki insan, hayvan ve çevre etkileşimleri Tek Sağlık (One Health) yaklaşımı çerçevesinde değerlendirildiğinde, antibiyotik dirençliliğinin çevresel boyutunun izlenmesi ve direnç gelişiminin kontrolüne yönelik çalışmaların sürdürülmesinin gerekli olduğu sonucuna varıldı. Karbapenemere karşı duyarlılığın korunmuş olması ise önemli bir olumlu bulgu olarak değerlendirildi.
